جستجو


غدۀ تیروئید – سیب سلامت

  • 3942

غدۀ تیروئید چیست؟

غدۀ تیروئید در جلوی گردن بین پوست و تارهای صوتی قرار دارد. این غدۀ دارای دو لوب چپ و راست است که هر کدام حدود پنج سانتیمتر طول دارند و از وسط به هم چسبیده اند. وزن کل غدۀ کمتر از یک اونس (حدود ۲۰ گرم) است. بر خلاف اندازه کوچکی که دارد یکی از عضو‌های خیلی مهم بدن است که سوخت و ساز بدن ما را کنترل می کند و مسوول کارکرد طبیعی تمام سلول‌های بدن است.

هورمونهای تیروئید

غدۀ تیروئید با ساخت هورمون های تیروکیسن (T4) و تری یدوتیرونین (T3) و ترشح آنها در خون به این کنترل دست می یابد.

ید یکی از اجزاء مهم این هورمون ها است. در هر مولکول تیروکسین چهار اتم ید وجود دارد، به همین جهت با نام اختصاری T4 شناخته می شود، و در هر مولکول تری یدوتیرونین یا T3 سه اتم ید وجود دارد.

پزشکان معتقدند T4 فقط وقتی فعال می شود که، با تفکیک یکی از اتم‌های ید، بخصوص در کبد، به T3 تبدیل شود. در قسمت‌هایی از جهان، مانند هیمالیا، که کمبود شدید ید در برنامۀ غذایی وجود دارد، ید کافی وجود ندارد تا غدۀ تیروئید مقدار کافی T3 و T4 تولید کند. در تلاش برای جبران این کمبود، غدۀ تیروئید بزرگ می‌شود و به صورتی در می‌آید که ما آن را گواتر می نامیم، که قابل مشاهده است. اگر این تولید اضافی باز هم کافی نباشد، بیمار دچار کمکاری تیروئید می شود.

کمبود ید در انگلستان وجود ندارد. گاهی وجود بیش از اندازه ید در رژیم غذایی باعث می شود غدۀ تیروئید مقدار اضافی هورمون تیروئید تولید کند. این امر همچنین می تواند نتیجۀ مصرف دارو باشد.

توازن هورمون‌ها

در افراد سالم مقدار هورمون‌هایT3 و T4 خون به وسیله هورمون تحریک کنندۀ تیروئید (TSH) یا تیروتیروپین در محدوده‌ای باریک باقی می‌ماند. TSH توسط غدۀ هیپوفیز قدامی که ساختاری نخودی شکل دارد ترشح می‌شود، این غده به سطح زیرین مغز درست پشت چشم ‌ها آویزان است، و در یک فرورفتگی استخوانی در قاعدۀ جمجمه قرار دارد.

هنگامی که بیماری تیروئید باعث افت میزان هورمون تیروئید خون می شود، ترشح TSH از غدۀ هیپوفیز افزایش می‌یابد؛ هنگامی میزان هورمون‌های تیروئید خون بالا می‌رود، ترشح TSH متوقف می‌شود – این رابطه به نام “بازخورد منفی” (فیدبک منفی) شناخته می شود که برای مهندسان و زیست شناسان شناخته شده است.

کم کاری تیروئید و پرکاری تیروئید

اگر پزشک عمومی مشکوک شده باشد که شما دچار کم کاری غدۀ تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) شده‌اید، برای تأیید تشخیص، نمومنه خون شما را برای تجزیه به آزمایشگاه می‌فرستند. غلظت پایین T3 و T4 و سطح بالای TSH خون به معنای این است که پزشک شما اشتباه نکرده است. به همین ترتیب، تشخیص پرکاری غدۀ تیروئید (هیپرتیروئیدیسم) با میزان بالای T4  و T3 و میزان پایین TSH تأیید می‌شود. نتیجۀ آزمایش در طول چند روز آماده می‌شود.

بیماران مبتلا به کمکاری سادۀ تیروئید معمولاً به بیمارستان ارجاع داده نمی‌شوند و پزشک عمومی می‌تواند دارویی تجویز کند و بر درمان نظارت داشته باشد. بیشتر بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید یا رشد غیر طبیعی غدۀ تیروئید برای بررسی بیشتر و راهنمایی در مورد درمان به پزشک متخصص
بیمارستان ارجاع داده می‌شوند.

بیماری تیروئید شایع است و کم کاری تیرئید، پرکاری تیروئید یا رشد غیر طبیعی یا بزرگ شدن غدۀ تیروئید (گواتر یا ندول تیروئید) حدود یک بیستم جمعیت را مبتلا می‌کند. بیشتر بیماری‌های تیروئیدی با موفقیت درمان می‌شوند،و حتی، سرطان تیروئید، که نادر است، اگر زود شناسایی و به طور مناسب درمان  شود نمی‌تواند باعث کاهش امید به زندگی شود.

بیماری تیروئید اغلب ارثی است اما به شیوه‌ای غیر قابل پیش بینی، برخی انواع آن با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند مرض قند یا کم خونی پرنیشیوز۱ همراه هستند. تمام انواع بیماری‌های تیروئید در زنان شایع‌تر است.

فصل های بعدی به طور اختصاصی به شایع‌ترین اختلالات تروئیدی می‌پردازد.

تاریخچۀ مشکل

احمد در یکی از روستاهای ارتفاعات پاکستان بدنیا آمده و بیشتر کودکیش را در آنجا گذرانده است. در سن ۲۰ سالگی برای تحصیل در رشتۀ مهندسی به لندن آمد، در این زمان بود که او در جریان آزمایشات معمولی پزشکی، متوجه شد که گواتر دارد. او احساس می کرد خوب است و تمام آزمایشات تیروئید طبیعی بودند.

هنگامی که احمد به دکتر گفت که بیشتر افراد روستای او گواتر دارند، علت گواتر او به کمبود ید نسبت داده شد. برنامۀ غذایی او حاوی ید کافی است تا از بروز کم‌کاری تیروئید جلوگیری کند، اما احتمالاً گواتر او از بین نمی‌رود، گرچه او تصمیم گرفته است باقی عمرش را در قسمتی از جهان بگذراند که در آنجا مقدار کافی ید در برنامۀ غذاییش وجود دارد.

پرکاری تیروئید

بیماری گریوز

پرکاری غدۀ تیروئید، (یا هیپر تروئیدی یا تیروتوکسیکوز) نتیجۀ تولید بیش از اندازۀهورمون‌ها تیروئید، تیروکسین یا T4 و تری‌‌یدوتیرونین یا T3، توسط غدۀ تیروئید است. در سه – چهارم بیماران این امر نتیجۀ وجود نوعی پادتن در خون است که تیروئید را تحریک می‌کند، نه تنها برای اینکه هورمون‌های تیروئیدی بیشتری ترشح کند بلکه، در بعضی بیماران، اندازۀ غدۀ تیروئید را افزایش داده ، که منجر به گواتر می‌شود.

این نوع پرکاری تیروئید بیماری گریوز نامیده می‌شود، این بیماری به نام پزشکی که بیش از ۲۰۰ سال پیش جزئیات آن را شرح داده شناخته می‌شود.

علت تولید این پادتن نامعلوم است اما، از آنجا که بیماری گریوز در خانواده‌ها به ارث نی‌رسد، حتماً ژن‌ها در این میان نقشی دارند. به نظر می‌رسد محرک‌های محیطی در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند باعث شروع بیماری می‌شود، اما مقصر هنوز شناخته نشده است. فشار روانی، به صورت حوادثِ اساسی زندگی، مانند طلاق یا مرگ یکی از نزدیکان، می‌تواند نقشی داشته باشد.

بعضی از بیماران مبتلا به بیماری گریوز دچار برآمده‌شدن چشم‌ها (اگزوفتالموس یا پروپتوز) می‌شوند و تعداد کمی هم از قرمزی، خارش و برآمدگی پوست در جلوی ساق یا روی پنجۀ پا رنج می‌برند، که میگزدم پره تیبیال نامیده می‌شود. این علائم، مانند تولید پادتن‌های محرک تیروئید، از اختلال در سیستم ایمنی بیمار ناشی می‌شوند که پزشکان هنوز کاملاً آن را نشناخته‌اند. اکثرِ بیماران دیگرِ مبتلا به پرکاری تیروئید، گواتری دارند که شامل یک یا چند گره (ندول) یا ” توده” است. این گره‌ها خودشان بیش از اندازه هورمون تیروئید تولید می‌کنند و مانند غدۀ طبیعی تیروئید، تحت کنترل TSH نیستند.

بیماری گریوز در هر سنی ممکن است بروز کند اما اغلب زنان را در سن ۴۰ تا ۵۰ سال مبتلا می‌کند. بین یک – سوم تا نصف بیماران دچار یک دورۀ پرکاری تیروئید می‌شوند که چند ماه طول می‌کشد. بقیه به دوره های پی در پی پرکاری تیروئید در طول چندین سال دچار می‌شوند. متأسفانه در ابتدای بروز پرکاری تیروئید این امکان وجود ندارد که الگوی بروز آن را پیش‌بینی کنیم. پرکاری تیروئید ناشی از گواتر ندولر (گره‌ای) قبل از سن ۴۰ سالگی شایع نیست. و، برخلاف بعضی بیماران مبتلا به بیماری گریوز، بعد از بروز به مدت نامعلومی باقی می‌ماند.

الگوی شروع این بیماری چیست؟

در بازنگری، بیشتر بیماران حداقل شش ماه قبل از مراجعه به پزشک علائم را تجربه کرده‌اند، اما در برخی بیماران، بخصوص نوجوانان، بیماری خیلی سریع‌تر و ظرف چند هفته بروز می‌کند. همۀ بیمارانِ مبتلا به پرکاری تیروئید به تمام علائم مذکور دچار نمی‌شوند. مشخصات برجسته در افراد مسن، در کنار کاهش وزن، اغلب شامل بی‌اشتهایی، ضعف عضلات و بی حسی است. از طرف دیگر در یک زن جوان، علائم ممکن است به صورت پرانرژی شدن نمایان شود و او نتواند بیش از چند ثانیه آرام بنشیند.

نشانه‌های پرکاری تیروئید

کاهش وزن

کاهش وزن تقریباً در تمام بیماران بدلیل “سوختن” کالری‌ها بر اثر میزان بالای هورمون‌های تیروئیدی در خون اتفاق می‌افتد. احتمالاً تمام اوقات احساس می‌کنید گرسنه هستید، و حتی ممکن است مجبور باشید نیم شب از خواب برخیزید تا چیزی بخورید. میزان کاهش وزن از  ۳-۲ کیلوگرم تا ۳۵ کیلو گرم یا بیشتر نوسان دارد، اما بعضی افراد آنقدر اشتهایشان افزایش پیدا می‌کند که ممکن است مقداری هم وزن اضافه کنند. اگر هنگام شروع بیماری اضافه وزن زیادی داشته باشید، احتمالاً از کاهش وزن خود خوشحال می‌شوید و آن را به حساب رژیم می‌گذارید، اما متأسفانه وقتی درمان شوید وزنتان باز می‌گردد.

عدم تحمل گرما و تعریق

از آنجا که سوخت و ساز افزایش یافته است، بدن حرارت بیشتری تولید می‌کند که توسط تعریق آن را دفع می کند. شما از هوای گرم یا محیط‌هایی که شوفاژ دارند لذت نمی‌برید و ممکن است در یک روز سرد زمستانی با پوشیدن لباس سبک احساس راحتی کنید. در موارد خیلی شدید، ناتوانی شما در تحمل گرما می‌تواند به ناسازگاری با دوستان و همکاران منجر شود چون شما مرتب دستگاه گرم کننده را خاموش می‌کنید، پنجره را باز می کنید و ملحفه یا پتو را از روی تخت کنار می‌زنید.

تحریک پذیری

این نشانه اغلب در زنانی مشاهده می‌شود که خانواده‌ای جوان دارند. ممکن است متوجه شوید به طرز روز افزونی نمی توانید با خواسته‌ها و استرس‌های مراقبت از کودک کنار بیایید، مرتب از کوره در می‌روید، و به طرز غیر معمولی به انتقاد حساس شده‌اید، و به دلایل نامعلوم گریه را سر می‌دهید. ممکن است نتوانید به راحتی تمرکز کنید، که می‌تواند بر عملکرد شما در مدرسه، دانشگاه یا محل کار اثر منفی بگذارد.

تپش قلب

بیشتر بیماران دچار تپش قلب می‌شوند (ضربانِ قلب تند) یا، یا ممکن است متوجه شوید قلبتان سریعتر از حالت معمول می‌زند.در پرکاری شدید تیروئید، طولانی مدت و درمان نشده، بخصوص در افراد مسن، ممکن است ضربان قلب نا منظم (فیبریلاسیون دهلیزی۱) و حتی نارسایی قلبی بروز کند.

نفس تنگی

نفس تنگی احتمالاً هنگامی خیلی قابل توجه است که شما خودتان را خسته کنید، برای مثال، علائم افراد مبتلا به آسم ممکن است بدتر شود.

لرزش

اکثر بیماران از لرزیدن دست‌ها شکایت دارند که ممکن است دوستان و بستگان آن را با لرزش ناشی از مصرف الکل اشتباه بگیرند. برای شما دشوار خواهد بود که فنجانی را ثابت نگه دارید یا کلید را داخل قفل کنید و ممکن است دست خط شما خراب شود.

ضعف عضلانی

به طور مشخص، عضلات ران ضعیف می‌شوند، که بالا رفتن از پله ها یا برخواستن از وضعیت چمپاتمه یا از روی صندلی‌های کوتاه را بدون کمک گرفتن از دست‌ها مشکل می کند.

حرکات روده

معمولاً دفعات مراجعه به دستشویی افزایش پیدا می‌کند و شما دو تا سه بار در روز مدفوعی نرم‌تر از همیشه دفع خواهید کرد. گاهی اوقات اسهال می‌تواند مشکل ساز شود.

عادات ماهیانه

پریود معمولاً نامنظم، سبک یا حتی قطع می‌شود. تا زمانی که پرکاری تیروئید کاملاً درمان نشود ممکن است باردار شدن مشکل باشد.

پوست، مو و ناخن

ممکن است تمام بدن شما بخارد، و افرادی که بیماری گریوز دارند، همانطور که قبلا اشاره شد، ممکن است برآمدگی‌های خارش‌داری بر روی ساق پا و پنجۀ پیشان (میگزِدم پره‌تیبیال) ظاهر شود. موی شما احتمالاً نازک‌تر و نرم‌تر از معمول خواهد شد و خوب حالت نمی‌گیرد. ناخن شما هم شکننده و احتمالاً بد‌نما خواهد شد.

چشم‌ها

فقط بیمارانی که به بیماری گریوز مبتلا هستند چشم‌هایشان دچار مشکل می‌شود. مشکلات شامل آبریزش‌های بیش از حد که با باد و نورهای شدید بدتر می‌شود، درد و حالتی مانند اینکه شن داخل چشم شده، دوبینی و تاری دید می‌باشد. بسیاری از بیماران ناراحت هستند چون به اگزوفتالموس(برآمدگی چشم‌ها) و نیز پدیدار شدن “کیسه‌هایی” در زیر چشمهایشان دچار می‌شوند.

گواتر

با وجود اینکه وقتی مبتلا به گواتر می‌شوید، به راحتی آن را می‌بینید، بعید است که گواتر باعث بروز علامت دیگری شود غیر از این احساس که چیزی روی گردن شما قرار دارد که نباید آنجا باشد.

تأیید تشخیص

آزمایش خون

برای تأیید تشخیصِ گواتر باید آزمایش خون بدهید.

اسکن تیروئید

متخصص ممکن است برای کسب اطلاعات بیشتر دربارۀ علت پرکاری تیروئید از شما بخواهد که اسکن تیروئید انجام بدهید چون ممکن است رویِ نوعِ درمانی که به آن نیاز دارید اثر بگذارد.

اسکن تیروئید مستلزم خوردن یا تزریق مقدار ناچیزی ید رادیواکتیو یا تکنسیوم است. مقدار ماده آنقدر ناچیز است که آن را می‌توان حتی در افرادی که به ید آلرژی دارند به کاربرد. با این حال، اگر شما باردار یا شیرده باشید بیشتر متخصصان سعی می‌کنند از انجام اسکن رادیواکتیو اجتناب کنند.

بعد از اینکه پزشک عمومی تشخیص اولیه را انجام داد، احتمالاً باید برای ملاقات با متخصص کمی منتظر بمانید. در این میان، علائم شما ممکن است با استفاده از داروهای بتابلوکر مانند پروپرانولول کاهش یابد، این داروها تا حدی عمل کرد هورمون‌های تیروئید را خنثی می‌کنند.

اغلب این دارو‌های را با دوز ۴۰ میلیگرم برای مصرف سه یا چهار بار در روز یا بصورت پروپرانولول (ایندرال LA) 160 میلیگرمی برای یک بار مصرف روزانۀ خوراکی تجویز می‌کنند و داروهای بتابلوکر نباید توسط افراد مبتلا به آسم مصرف شوند.

درمان بیماری گریوز

سه نوع درمان برای پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز وجود دارد.

این موار شامل دارو، جراحی و ید رادیواکتیو هستند.

داروها

معمولاً هنگامی که افراد جوان بعد از اولین دورۀ پرکاری تیروئید به پزشک مراجعه می‌کنند برایشان داروهای ضد تیروئیدی تجویز می‌کند. پر مصرف‌ترین دارو در انگلستان کاربیمازول است که میزان هورمون‌های تولید شده توسط غدۀ تیروئید را کاهش می‌دهد. این دارو به صورت قرص های ۵ میلیگرمی و ۲۰ میلیگرمی موجود است. در ابتدا دوز بالا (۴۰ تا ۴۵ میلیگرم روزانه) مصرف می‌شود و بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز علائم شما باید بهبود یابد.

درمان معمولاً ۶ تا ۱۸ ماه ادامه پیدا می‌کند، بعد از آن بیش از نیمی از بیماران بهبود می‌یابند و سلامتی خود را حفظ می‌کنند. برای شروع متخصص روند درمان شما را هر چهار تا شش هفته بررسی می‌کند، و دوز کاربیمازول،  بسته به نتایج حاصل از اندازه‌گیری میزان T3 و T4 و TSH موجود در خون مرحله به مرحله به یک دوز روزانه ۵ تا ۱۵ میلیگرم کاهش می‌یابد.

بعضی از متخصصان تجویز دوز بالای کاربیمازول، معمولاً به میزان ۴۰ میلیگرم روزانه به صورت دو قرص ۲۰ میلیگرمی، در طول درمان را ترجیح می‌دهند. اگر مصرف دوز بالا چندین هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند، نهایتاً به کم‌کاری غدۀ تیروئید دچار می‌شوید و بنابراین زمانی که سطح هورمون تیروئید به حالت عادی برگشت لووتیروکسین هم به کاربیمازول اضافه می‌شود. فایدۀ این نوع درمان این است که نیازی به بررسی منظم روند درمان نیست. بخصوص در بیمارانی که بیماری‌های چشمی شدید دارند هم مؤثر است، اما نسبت به کاربیمازولِ تنها اثرات بیشتری برای کنترل علائم نخواهد داشت.

آنچه باید در مورد داروها بدانید: معدودی از بیماران عوارض جانبی مصرف کاربیمازول را تجربه خواهد کرد، کسانی که به این علائم دچار می‌شوند معمولاً دو تا سه هفته بعد از شروعِ دارو، علائم را تجربه می‌کنند. دو درصد بیماران به دانه‌های پوستی(راش) دچار می‌شوند. این دانه ها خوارش زیادی دارند و تمام بدن را می‌پوشانند و ظاهری شبیه کهیر دارند. پزشکان آن را کهیر می‌نامند. شما باید مصرف کاربیمازول را قطع کنید و به پزشکتان اطلاع دهید. دانه‌ها بعد از چند روز ناپدید می‌شوند و  خارش با مصرف چند قرص آنتی هیستامین بهتر می‌شود. خطرناکترین عارضۀ جانبی کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون است(آگرانولوسیتوز۱)که به گلو درد خیلی شدید همراه با زخم‌های دهانی و تب بالا منجر می‌شود.

کاهش تعداد گلبول‌های سفید شما را مستعد عفونت‌های باکتریایی می‌کند. آگرانولوسیتوزیک اورژانس درمانی است و شما باید فوراً با پزشکتان تماس بگیرید و برای ملاقات در همان روز پافشاری کنید.

خوشبختانه این مشکل نادر است، در یک نفر از هر ۳۰۰ تا ۵۰۰ بیمار پیش می‌آید. گرچه همین کاهش گلبول سفید بهبود می‌یابد، شما باید آنتی‌بیوتیک مصرف کنید و ممکن است حتی برای مدت کوتاهی در بیمارستان بستری شوید. بیشتر گلودردها نتیجه عفونت‌های ویروسیِ معمولی هستند، اما، حتی اگر فکر می‌کنید گلو درد شما جزئی است، باید برای اطمینان آزمایش شمارش گلبول بدهید. عوارض جانبی دیگر شامل درد مفاصل، ریختن موهای فرق سر و سردرد است.

اگر هنگام مصرف کاربیمازول دچار عوارض جانبی شدید، می توانید از داروی جایگزین به نام پروپیل تیوراسیل استفاده کنید، که به همان شیوه اثر می‌کند.

جراحی

متأسفانه، با وجود استفاده از کاربیمازول یا پروپیل تیوراسیل به تنهایی یا در ترکیب با تیروکسین تا مدت ۱۸ ماه، حدود نیمی از تمام بیماران دوباره و معمولاً دوسال پس از قطع داروها  دچار پرکاری تیروئید می‌شوند. اگر هنگامی که برای بار دوم به بیماری پرکاری تیروئید دچار می‌شوید کمتر از ۴۵ سال داشته باشید، می‌توان آن را از طریق جراحی  با برداشتن سه چهارم غدۀ تیروئید درمان کرد.

با این حال قبل از انجام عمل، لازم است میزان هورمون‌های تیروئید در خونِ شما با استفاده از کاربیمازول به سطح طبیعی بازگردد.

هنگامی که تاریخ عمل مشخص شد، ممکن است ۱۰ تا ۱۴ روز قبل از جراحی از شما بخواهند تا دارویی حاوی ید بخورید تا اندازۀ غدۀ تیروئید و میزان خون آن کاهش یابد، این کار عمل را از لحاظ تکنیکی برای جراح آسانتر می‌کند. شما معمولاً روز قبل از جراحی به بیمارستان می‌روید، عمل حدود یک ساعت طول می‌کشد و دو روز بعد به شما اجازه می دهند به منزل بروید.

آنچه باید در مورد جراحی بدانید: ایراد عمل جراحی این است که جای عمل باقی خواهد ماند، اما این زخم معمولاً کمرنگ می‌شود و در بین چین‌های گردن گم می‌شود. در عوض می‌توانید از جواهرات یا دستمال گردن استفاده کنید تا آن را بپوشانید.

در موارد خیلی نادر(کمتر از یک درصد)، غدۀ پاراتیروئید، که نزدیک تیروئید قرار دارد و میزان کلسیم خون را کنترل می‌کند، ممکن است صدمه ببیند، در این صورت درمان طولانی مدت با قرص‌های ویتامین D ضروری خواهد بود.

خیلی به ندرت ممکن است یکی از عصب‌های حنجره (تارهای صوتی) صدمه بیند که باعث تغییر محسوس در کیفیت صدا می‌شود. گرچه این مسئله برای اکثر افراد چندان مهم نیست، می‌تواند باعث شود کسانی که برای تأمین معاش به صدایشان وابسته هستند مانند خوانندگان اپرا – کمتر به این عمل جراحی تن بدهند.

نتیجۀ اولیه جراحی توسط جراحان با تجربه خوب است. هشتاد درصد بیماران فوراً بهبود می‌یابند. با این حال، در ۱۵ درصد موارد مقدار زیادی از بافت غدۀ تیروئید برداشته می‌شود و باعث کم کاری تیروئید می‌شود، در حالی که در ۵ درصد مقدار ناکافی از غده برداشته می شود که باعث می‌شود پرکاری تیروئید از بین نرود. این نارسایی ها نتیجۀ ناکارآمدی جراح نیست، بلکه بیشتر به بیماری‌های تیروئید زمینه‌ای باز می‌گردد. بعلاوه، با گذشت زمان، تعداد بیشتری از بیمارانی که در اصل پرکاری تیروئید آنها با جراحی درمان شده بود دچار کم‌کاری غدۀ تیروئید خواهد شد. حتی ۲ تا ۴۰ سال پس از یک جراحی به ظاهر موفقیت آمیز ممکن است پرکاری تیروئید مجدداً عود کند. در صورت بروز مجدد پرکاری تیروئید، معمولاً دوباره عمل جراحی صورت نمی‌گیرد چون جراحی از لحاظ تکنیکی مشکل است و خطر صدمه به ساختارهای اطراف افزایش می‌یابد.

ید رادیوکاتیو (ید ۱۳۱)

به طور سنتی این روش درمان برای بیمارانی که در سنین ۴۰ تا ۴۵ سالگی قرار دارند و سنین باروری را پشت سر گذاشته اند یا افراد جوان‌تری بکار می‌رود که عقیم هستند.

در اصل دلیل پیش گرفتن این رویکرد محافظه کارانه نگرانی از این بابت است که ممکن است ید رادیواکتیر باعث ناهنجاری کودکی شود که بعد از ید درمانی بدنیا می‌آید.

درواقع، هیچ شاهدی از این مسئله حمایت نمی‌کند، و در بعضی از بیمارستان‌ها بدلیل آسانی و ارزانی یددرمانی، حرکتی در جهت استفاده از این روش برای بیماران جوان‌تر در حال انجام است.

ید رادیواکتیو به صورت کپسول یا مایعی که مزۀ آب می‌دهد مصرف می‌شود، و معمولاً این کار در بخشِ پزشکیِ هسته‌ای بیمارستان انجام می‌شود. قبل از انجام درمان ممکن است از شما بخواهند فرم رضایت‌نامه را امضاء کنید، و دستورالعملی دربارۀ اجتناب از مکانهای شلوغ و تماس نزدیک با همکاران و بچه‌های کوچک برای دوره‌ای چند روزه بعد از درمان به شما می‌دهند.

ید رادیواکتیو هرگز برای زن‌های باردار توصیه نمی‌شود چون بر غدۀ تیروئید جنین اثر منفی می‌گذارد و به زنان توصیه می‌شود تا چهارده ماه پس از ید درمانی از باردار شدن خودداری کنند.

ید رادیواکتیو بعضی از سلول های تیروئید را نابود می‌کند و مانع از فرآیند تقسیم سلول در بقیه سلول ها می‌شود، به این ترتیب آنها در پایان حیات خود جایگزینی نخواهند داشت، شش تا هشت هفته طول می‌کشد تا دارو اثر کند و در این مدت، بسته به شدت پرکاری تیروئید ممکن است برای درمان پروپرانولول یا کاربیمازول تجویز شود. از شما می‌خواهند که سه تا چهار ماه بعد از انجام این معاینات به بیمارستان بازگردید و، اگر شما یکی از معدود افرادی باشید که پرکاری تیروئید آنها از بین نرفته است، دوز دوم رادیواکتیو برای شما تجویز می‌شود.

آنچه باید دربارۀ درمان با رادیو اکتیو بدانید: مشکل اصلی این درمان، ابتلا به کم‌کاری تیروئید است. خیلی احتمال دارد که در سال اول بعد از درمان، کم‌کاری تیروئید بروز کند، در بعضی مراکز، حدود ۵۰ درصد افراد به این مسئله مبتلا می‌شوند. در هر سال بعد از درمان، حدود دو تا چهار درصد از افراد دچار آن می‌شوند. نهایتاً عدۀ کثیری به کم‌کاری تیروئید دچار می‌شوند و ضروری است برای معاینات منظم به پزشک یا بیمارستان مراجعه کنید. هنگامی که کم‌کاری تیروئید شروع شد درمان با تیروکسین، حداکثر با دوز ۱۰۰ تا ۱۵۰ میکرو‌گرم روزانه شروع می‌شود. اگر دوز مناسب به طور منظم مصرف شود، مصرف تیروکسین هیچ عارضۀ جانبی ندارد.

شرح حال بیمار

گرچه جانِ ۷۰ سال فکر می‌کرد به طور کلی سالم است، اخیراً متوجه شده بود که قوزک پایش ورم می‌کند. اوایل فقط شب‌ها متورم می‌شد، اما بعد تمام وقت ورم داشت و پایش سنگین شده بود.

شبی ساعت ۱ صبح درحالی که نفص نفس میزد از خواب بیدار شد و کف سفید رنگی را با سرفه بیرون داد. همسرش آمبولانس خبر کرد و جان بیست دقیقه بعد در بیمارستان محلی بستری شد. پزشک کشیک دکتر مَکینز، بدرستی نارسایی قلبی بر اثر تجمع مایعات در پا و ریۀ جان را تشخیص داد. بعلاوه متوجه شد نبض جان خیلی تند و نا منظم می‌زند و دستگاه الکتروکاردیو گرام علت آن را فیبریلاسیون دهلیزی نشان داد. او با استفاده از ماسک، اکسیژن دریافت کرد، دارویی بنام فوروسماید (لازیکس) برای خلاص شدن از شر مایعات اضافی به او تزریق شد و قرص دیگوکسین برای کاهش ضربان قلب برای او تجویز شد. چون در بیمارانی که فیبریلاسیون دهلیزی دارند این خطر وجود دارد که قلب لخته تولید کند، و این لخته باعث سکته مغزی یا بسته شد سرخرگِ پا شود، برای رقیق کردن خون، قرص وارفارین تجویز شد.

دکتر مَکینز زمانی با یک متخصص برجستۀ غده کار می‌کرد و می‌دانست که فیبریلاسیون دهلیزی، بخصوص در افراد مسن گاهی از عوارض پرکاری غدۀ تیروئید است.

جان درواقع به پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز دچار شده بود و با ید رادیواکتیو درمان شد. بعلاوه داروی ضدتیروئیدی، یعنی کاربیمازول به مدت شش هفته تا زمانی که ید رادیواکتیو اثر کند برای او تجویز شد.

گرچه در ابتدا جان نگران تعداد قرص‌هایی بود که بعد از مرخص شدن از بیمارستان باید مصرف می‌کرد، تمام این داروها بعد از شش ماه هنگامی که غدۀ تیروئید تحت کنترل درآمد قطع شدند. حتی قلب او اکنون منظم‌تر می‌زند و او مثل همیشه سرحال است. پزشک عمومی بطور منظم از او آزمایش تیروئید می‌گیرد تا مطمئن شود جان در نتیجۀ درمان با               ید رادیواکتیو به کم‌کاری تیروئید دچار نشده است.

شرح حال بیمار

آنا در اواسط دهۀ بیست زندگی بر اثر بیماری گریوز دچار پرکاری تیروئید شده بود، و برای درمان آن یک دورۀ ۱۸ ماهه کاربیمازول مصرف کرده بود. در سن ۴۵ سالگی متوجه شد که گرما ناراحتش می‌کند، اما این علامت را بحساب “یائسگی” گذاشت.

با این حال، هنگامی که شروع کرد به وزن کم کردن و دست‌هایش لرزش پیدا کردند، فهمید که تیروئیدش دوباره پرکار شده است. نظر متخصص بیمارستان محلی این بود که او باید با   ید رادیواکتیو درمان شود. با وجود اطمینانی که داده شد و شواهد موجود در این‌باره که درمان با ید رادیواکتیو غیر از احتمال کم کار شدن غدۀ تیروئید هیچ خطر دیگری ندارد، آنا ناراحت بود. او مقاله های روزنامه راجع به رابطه احتمالی بین رادیواکتیو و لوسمی در افرادی که نزدیک نیروگاه‌های هسته‌ای زندگی می‌کردند مطالعه کرده بود، دوست نداشت حتی برای چند روز بعد از درمان نوۀ دختری جدیدش را نبیند.

از آنجا که او یکی از خوانندگان مشتاق گروه کرکلیسا بود، بدلیل احتمال تغییر در کیفیت صدا، جراحی تیروئید چندان مناسب او نبود.

وقتی آنا فهمید که می‌تواند با کاربیمازول درمان شود خیالش راحت شد.

بیماری گریوز و چشم‌ها

در چشم‌ها چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر پزشک به دقت معاینه کند، اکثر بیماران مبتلا به بیماری گریوز تغییراتی در چشمانشان دارند که افتالموپاتی یا اٌربیتوپاتی نامیده می‌شود.

معمولا هر دو چشم مبتلا می‌شود، اما اغلب یکی بیش از دیگری برجسته می‌شود. بهتر است افتالموپاتی را نوعی بیماری خودایمنی جداگانه فرض کنیم که اغلب با بیماری گریوز بروز می‌کند. نه اینکه آن را از عوارض بیماریِ، تیروئید به حساب بیاوریم. این فرض می‌تواند علت بروز بیماری چشم قبل از شروع پرکاری تیروئید یا حتی بعد از درمان موفقیت آمیز پرکاری را توضیح دهد.

افتالموپاتی سه مرحله دارد: شروع اولیه و بدتر شدن، به دنبال آن یک دوره ثبات نسبی و سپس درجات متغیریِ از بهبودی. بهبودی کامل بیماری چشم نادر است و، حتی اگر شما احساس کنید چشمانتان به وضعیت عادی بازگشته است، اگر دوستان و بستگانتان هم نتوانند تشخیص دهند، باز هم متخصص ناهنجاری‌های خفیفی را تشخیص خواهد داد.

نشانه اولیه انقباض پلک بالای است که به نظر می‌رسد به سمت بالا کشیده شده است، بدین ترتیب مقدار بیشتری از سفیدی چشم نمایان می‌شود و به نظر می‌رسد که شخص خیره شده است. بعد از این که میزان هورمونِ تیروئیدِ خون با درمان به حالت عادی بازگشت ممکن است این مسئله بهتر شود. بعضی بیماران از خشکی چشم، حالت تحریک در چشم‌ها مثل اینکه دانه شن وارد چشم‌‌ها شده باشد، از پلک زدن دائمی و بعضی از آبریزش فراوان شکایت دارند.

مشخصات دیگر بیماری چشمی تیروئید از افزایش فشار، پشت کرۀ چشم ناشی می‌شود، محل آن حفرۀ استخوانی است که کاسۀ چشم نامیده می‌شود. فضای بین کرۀ چشم‌ها و انتهای کاسۀ چشم تشکیل شده از، عضلاتی که چشم را حرکت می‌هند، اعصاب بینایی که پیام‌ها را از شبکیه به مغز می‌فرستد، و چربی.

در بیماران مبتلا به بیماری چشمی تیروئید، در کنار دیگر تغییرات، مقدار زیادی مایعات در پشت کرۀ چشم انباشته می‌شود، و عضلات و چربی متورم می‌شود و باد می‌کند. حجم عضلات دو برابر یا سه برابر می‌شود و نمی‌توانند خوب کار کنند. در نتیجه، حرکت طبیعی چشم ممکن است محدود و آزار دهنده شود، و فرد دچار دوبینی یا لوچی شود.

افزایشِ فشارِ پشتِ کرۀ چشم‌ها، آنها را به جلو هُل می‌دهد، که باعث می‌شود حالت چشم ظاهر “بیرون‌زدگی” پیدا کند که اگزوفتالمی یا پروپتوز نامیده می‌شود. افزایش تماس چشم‌های بیرون زده آنها را بیشتر مستعد تحریک شدن با خاک، سنگ ریزه، باد یا آفتاب می‌کند و قرنیه هم ممکن است صدمه ببیند. بعلاوه، مقداری از چربی پشت کرۀ چشم‌ها ممکن است به پلک‌ها فشار بیاورد، که باعث می‌شود پلک‌ها پف کند و ” زیر چشم‌ها بالشتک به وجود بیاید. خیلی به ندرت، در بیمارانی که به شدت مبتلا هستند، افزایش فشار می‌تواند به عصب بینایی صدمه بزند و باعث نابینایی جزئی یا کلی شود.

درمان

درمان بیماری‌های چشمی به اندازۀ درمان پرکاری تیروئید رضایت بخش نیست. بنظر می‌رسد سیگار کشیدن هم مانند کنترل ناکافی پرکاری تیروئید می‌تواند بیماری‌های چشمی را بدتر کند. بنابراین، خیلی مهم است که ، کاملاً سیگار را ترک کنید و به دقت دستورالعمل پزشک در مورد دوز داروها، مانند کاربیمازول یا تیروکسین را دنبال کنید.

از سه روش درمانی موجود برای پرکاری غدۀ تیروئید، بنظر می‌رسد افتالموپاتی اغلب بعد از درمان با ید رادیواکتیو بدتر شود. اگر چشمان شما به شدت آسیب دیده باشد بعضی از متخصصات ترجیح می‌دهند این نوع درمان را تجویز نکنند، یا ممکن بلافاصله بعد از ید درمانی مصرف یک دورۀ ۶ تا ۸ هفته‌ای از داروهای استروئیدی، مانند پردنیزولون را پیشنهاد کنند.

اگر شما چشمان خشکی دارید ممکن است تجویز اشک مصنوعی به شما کمک کند، یا می‌تواند برای کسانی که آبریزش فراوان دارند هم اثر عکس داشته باشد. بعلاوه بهتر است هنگامی که هوا آفتابی است از عنیک‌های تیره استفاده کنید. دو بینی را هم می‌توان با نصب منشور بر روی عینک اصلاح کرد.

کسانی که بیماری آنها پیشرفته‌تر است و بینایی آنها تهدید می‌شود به درمان با پردنیزولون، اغلب همراه با رادیوتراپی نیاز دارند که روند ناشناختۀ تجمع آب در پشت کرۀ چشم را کندتر می‌کند.

به جای آن، ممکن است به عمل جراحی نیاز باشد تا قسمتی از دیواره کاسۀ چشم برداشته شود، تا فشار پشت کرۀ چشم کاهش پیدا کند. با این حال، انجام چنین عملی بندرت ضرورت پیدا می‌کند، و این عمل فقط با همکاری نزدیک بین متخصص چشم و تیروئید امکان پذیر است.

اکثر افرادی که بیماری گریوز دارند مشکلات چشم‌هایشان بعد از دوره‌ای دو تا سه ساله بطور عمده‌ای فروکش می‌کند. در این مرحله، یک جراحی نسبتاً ساده می‌تواند دو بینی را اصلاح کند و “خیرگی” نگاه و بالشتکهای زیر چشم را کاهش دهد.

گواتر گره‌دار

این ناراحتی با جراحی با ید رادیواکتیو درمان می‌شود. بر خلاف افراد مبتلا به بیماری گریوز، احتمال ندارد که به پرکاری تیروئید دچار شوید.

در گذشته رسم شده بود که بعد از جراحی تیروکسین تجویز می‌کردند تا از رشد مجدد گواتر جلوگیری شود، این امر حدود ۲۰ سال مرسوم بود، اما این کار واقعا سودی ندارد مگر اینکه به کم‌کاری تیروئید دچار شده باشید.

پرکاری تیروئید و افراد مسن

کسانی که در دهۀ ۷۰ و ۸۰ زندگی دچار پرکاری تیروئید می‌شوند مشخصات کلاسیک پرکاری را نشان نمی‌دهند. گرچه معمولاً وزن کم می‌کنند اشتهایشان کاهش پیدا می‌کند، و عضلات ران ضعیف می‌شود، که باعث بروز مشکل در بالا رفتن از پله‌ها، خارج شدن از وانِ حمام و بلند شدن از صندلی های کوتاه می‌شود. بجای اینکه بی‌قرار و پر تحرک شوند، بیماران مسن بی‌حس و کِرخت می‌شوند و نمی‌توانند خودشان را برای انجام کارها به زحمت بیاندازند. بنظر بستگان، ممکن است، افسرده به نظر بیایند. اغلب به گواتر و عارضه چشمی دچار نمی‌شوند. به دلیل عدم وجودِ علائم مشخصۀ پرکاری تیروئید، ممکن است تشخیص به تأخیر بیفتد، و تا آن زمان نبض ممکن است به دلیل فیبریلاسیون دهلیزی، نامنظم باشد و حتی ممکن است نارسایی قلبی هم بوجود آید.

زندگی با افراد مبتلا به پرکاری تیروئید

تحریک‌پذیری، کم تحملی و دم‌دمی بودنِ آنها زندگی را برای دوستان و خانواۀ آنها مشکل می‌کند. هیچ کس دقیقاً نمی‌داند انتظار چه چیزی را باید داشته باشد و تمام وقت احساس می‌کند روی پوستۀ تخم‌مرغ راه می‌رود. مادر(و معمولاً هم مادر) نمی‌تواند یک لحظه آرام بشیند، و بنظر می‌رسد می‌خواهد چند کار را در آن واحد انجام دهد، گرچه هیچ کدام مطابق استانداردهایش پیش نمی‌رود.

با وجود خستگی، نمی‌خوابد و صبح زود از خواب بیدار می‌شود تا اتو کاری کند یا خانه را تمیز کند. هیچ چیز راضیش نمی‌کند. اتفاقات جزئی، مانند شکستن فنجان یا سوختن نان تست، او را به شدت عصبانی می‌کند یا باعث می‌شود به گریه بیفتد.

اغلب صحبت بر سر جدایی و حتی طلاق است چون فضای بد خانه در طول چند ماه اثر بدی بر روی او گذاشته است. اگر پرکاری تیروئید در زمان یائسگی شروع شود، که اغلب همین طور هم است، تشخیص معمولاً به تأخیر می‌افتد چون علائم به این مسئله نسبت داده می‌شود. فقط شکست هورمون درمانی۱ به روشن شدن قضایا کمک می‌کند.

هنگامی که پرکاری تیروئید تشخیص داده شد، خانواده احساس گناه می‌کند، اما چند هفته یا حتی چند ماه بعد از درمان باید اوضاع را تحمل کرد تا مادر خودِ همیشگی‌اش را پیدا کند.

کم‌کاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید چیست؟

کم‌کاری تیروئید(هیپوتیروئیدی) هنگامی بروز می‌کند که غدۀ تیروئید تولید مقدار کافی هورمون‌های تیروئید، یعنی تری‌یدوتیرونین یا T3 و تیروکسین یا T4 را متوقف کند. در شایع‌ترین نوع آن، که حدود یک درصد از جمعیت به این ناراحتی مبتلا هستند، و بیشر زنان میان‌سال و مسن غدۀ تیروئید کوچک می‌شود چون سلول‌هایش به دلیل نقص جزئی در سیستم ایمنی نابود می‌شوند.

خیلی بندرت این نقص نه تنها به کم‌کاری تیروئید، بلکه به بزرگ شدن غدۀ تیروئید و پیدایش گواتر منجر می‌شود. آن را تیروئیدیت هاشیموتو می‌نامندو این نوع از تیروئیدیت،مانند بیماری گریوز، با دیگر بیماری‌های “خودایمنی” که در جدول صفحه بعد آمده همراه هستند.

گرچه ابتلا به کم‌کاری تیروئید احتمال ابتلای شما را به یک یا چند تا از این بیماری‌ها نسبت به سایرین افزایش می‌دهد، اما خطر ابتلا هنوز هم بسیار ناچیز است. دلیل دیگری که افراد به کم‌کاری تیروئید دچار می‌شوند نتیجۀ درمان بیماری گریوز با جراحی یا ید رادیواکتیو است.

الگوی شروع بیماری چیست؟

کم‌کاری تیوئید یک شبه بوجود نمی‌آید بلکه به آرامی در طول چند ماه شروع می‌شود و شما و خانوادیتان ممکن است در ابتدا متوجه علائم نشوید، یا ممکن است خیلی راحت آنها را به حساب افزایش سن بگذارید.

پزشکان عموم در حال حاضر به معاینات مناسب آزمایشگاهی دسترسی سریع دارند، به همین دلیل خیلی احتمال دارد که بیماری نسبتاً در مراحل اولیه هنگامی که علائم هنوز خفیف هستند تشخیص داده شود. کم‌کاری تیروئید در مراحل پیشرفته گاهی :میگزِدم۱” نامیده می‌شود.

معمول نیست که یک فرد تمام علائمی را که در زیر آمده تجربه کند مگر اینکه تشخیص به دلایلی چند ماه یا حتی چند سال به تأخیر افتاده باشد. خیلی احتمال دارد که شما با کسالت‌های مبهمی مانند خستگی یا اضافه وزن به پزشک عمومی مراجعه کنید، که می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.

از شما آزمایش خون می‌گیرند، اگر نتیجه نشان دهد که T4 پایین و هورمون تحریک کنندۀ تیروئید(TSH) بالا است، تأیید می‌شود که شما به کم‌کاری تیروئید دچار هستید. در غیر این صورت، ممکن است عارضه‌ای مانند آنژین باشد که توسط پزشک خانوادگی شما درمان خواهد شد.

بیماری‌های خود‌ایمنیِ همراه با کم‌کاری تیروئید

  • کم خونی وخیم (پرنیشیوز) که تزریق منظم ویتامین B12 برای حفظ تعدادِ طبیعیِ سلول‌های خون الزامی است.
  • دیابت که معمولاً مستلزم درمان با انسولین است.
  • بیماری آدیسون: غدد فوق کلیوی که بالای کلیه‌ها قرار دارند مقدار ناکافی کورتیزول و آلدسترون تولید می‌کنند، هورمون‌هایی که خوشبختانه می‌توان آنها را بصورت قرص مصرف کرد.
  • نارسایی زودرس تخمدان‌ها که باعث کاهش پریود، ناباروری و یائسگی زودرس می‌شود.
  • کم‌کاری غدد مجاور تیروئید، یعنی غدد پاراتیروئید، که به کاهش میزان کلسیم خون و کزاز عضلات(تتانی)۱ منجر می‌شود که بطور مؤثر با کپسول ویتامین D درمان می‌شود.
  • ویتیلیگو۲ (برص یا لک‌وپیس) نوعی بیماری پوستی که در بعضی مناطق رنگِ پوست از بین می‌رود و ظاهری شبیه “پیسی” بوجود می‌آید.

علائم کم کاری تیروئید

اضافه وزن

بیشتر بیماران پنج تا ده کیلوگرم وزن اضافه می‌کنند، گرچه اشتهای شما طبیعی یا کمتر از  معمول است.

حساسیت به سرما

خیلی بد احساس سرما می‌کنید، و می‌خواهید لباس‌های اضافه بپوشید و نزدیک بخاری بنشینید، ممکن است هنگام حرکت ناگهانی دچار سفتی و گرفتگی عضلات شوید، بخصوص هنگامی که هوا سرد است.

مشکلات روانی

خستگی، خواب آلودگی و کندی در عملکرد‌های فکری. واکنش‌های شما کند می‌شوند، اما، خوشبختانه، شوخ طبعی شما صدمه نمی‌خورد. بیماران مسن ممکن است به اشتباه فکر کنند دچار دمانس(زوال عقل) شده‌اند، در حالیکه بعضی از مردم دچار افسردگی و پارانویا۱ می‌شوند. این حالت بین عوام به “دیوانگیِ میگزدم” معروف است.

کلام

صدای شما ممکن است آرام و خش‌دار شود و اغلب جویده‌جویده صحبت می‌کنید.

قلب

برخلاف افرادی دچار پرکاری غدۀ تیروئید هستند، ضربان قلب شما ممکن است حدود ۶۰ ضربان در دقیقه باشد. شما ممکن است فشار خون بالا داشته باشد و بیماران مسن با کم‌کاری شدید و طولانیِ تیروئید در معرض خطر نارسایی قلبی هستند.آنژینِ صدری ممکن است اولین علامت کم‌کاری تیروئید باشد.

حرکات روده

ممکن است به یبوست دچار شوید.

عادت ماهیانه

اگر هنوز یائسه نشده‌اید ممکن است خونریزی قاعدگی شما ممکن است شدیدتر(منوراژی).

پوست و مو

پوست شما احتمال دارد خشن و خشک شود و به راحتی پوسته‌پوسته شود. پوست شما رنگ پریده می‌شود، و پلک‌ها و پاهای شما ورم می‌کند. پوست بعضی افراد زرد لیمویی می‌شود و برجسته شدن رگ‌های خونیِ زیرِ پوست گونه‌ها به آن رنگ قرمز ارغوانی می‌دهد.

خیلی نزدیک آتش نشستن باعث ظاهر شدن”قرمزی یا Granny tartan” بر روی پوست پاهای شما می‌شود. بعضی از افراد دچار نوعی بیماری پوستی بنام لک‌و‌پیس. موی شما خشک و شکننده می‌شود و ممکن است قسمت خارجی ابروی شما بریزد.

سیستم عصبی

ممکن است کمی گوشتان سنگین شود و تعادلتان دچار مشکل شود. اگر انگشتان شما، بخصوص در شب‌ها گزگز می‌کند تکان دادن شدید دست‌ها می‌تواند آن را برطرف کند.

درمان

درمان این بیماری با تیروکسین (لووتیروکسین)است که بصورت قرص‌های ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ میکرو گرمی در دسترس است. بطور طبیعی، درمان با تیروکسین به آرمی شروع می‌شود و دوز روزانه ۵۰ میکرو‌گرم برای سه تا چهار هفته برای شما تجویز می‌شود و به ۱۰۰ میکرو‌گرم روزانه برای مدت سه تا چهار هفتۀ بعدی و سپس به ۱۵۰ میکرو‌گرم روزانه افزایش پیدا می‌کند.

سه ماه بعد از شروع مصرف دارو آزمایش خون دیگری می‌دهید تا ارزیابی شود آیا باز‌هم تنظیم ناچیز دوز دارو ضرورتی دارد یا نه. هدف این است که میزان T4 و TSH خون شما به سطح طبیعی باز گردد.

باید در طول دو تا سه هفته کم‌کم احساس بهتری پیدا کنید؛ مقداری وزن کم خواهید کرد و پف دور چشم‌های شما خیلی زود از بین خواهد رفت، اما سه تا شش ماه طول می‌کشد تا حالتِ پوست و موی شما کاملاً بهبود یابد. بطور طبیعی باید انتظار داشته باشید که تمام عمر از تیروکسین استفاده کنید.

موقعیت‌های خاص

آنژین

در کم‌کاری تیروئید میزان انواع چربی‌ها و لیپیدها در خون افزایش پیدا می‌کند، و در افرادی که بیماری مدت مدیدی در آنها تشخیص داده نشده است، عروق کرونر می‌تواند با رسوب چربی‌ها باریک شود، روندی که تصلب شرایین نامیده می‌شود بخصوص هنگام ورزش کردن، خون کافی به عضلات قلب نمی‌رسد، و بیماران در وسط قفسه سینه دچار درد می‌شوند(آنژین).

درمان با تیروکسین می‌تواند آنژین را بدتر کند و کسی که این مشکل را دارد با دوز پایین شروع خواهد کرد و بعد میزان آن سریعتر از حد معمول افزایش پیدا می‌کند. ممکن است لازم باشد قبل یا بعد از درمان با تیروکسین، عمل جراحی انجام شود تا جریان خون در عروق کرونری را بهبود بخشد.

کم‌کاریِ موقت تیروئید

معمولاً تمام عمر درمان با تیروکسین ادامه دارد. با این حال، اگر در سه یا چهار ماه اول بعد از جراحی یا مصرف ید رادیواکتیو برای درمان بیماری گریوز دچار کم‌کاری تیروئید شده‌اید ممکن است دورۀ آن کوتاه باشد، فقط حدود چند هفته طول بکشد و به درمان هم نیاز نداشته باشید. این مسئله در مورد کم‌کاری تیروئید ناشی از تیروئیدیت پس از زایمان یا تیروئیدیت دوکِروَن هم صدق می‌کند.

کم‌کاری خفیفِ تیروئید

بیشتر پزشکان عمومی هنگامی که حتی فقط مشکوک به مشکلات تیروئیدی هستند از بیمار آزمایش خون می‌گیرند، بنابراین موارد خیلی خفیف اغلب در بیمارانی که به دلیل انواعی از نشانه‌های مبهم، مانند خستگی مراجعه کرده‌اند، یا در افرادی سابقه فامیلی بیماری‌های خودایمن دارند هم تشخیص داده می‌شود.

شایعترین نتیجه، ترکیبی از T4″طبیعی” اما TSH بالا است، که بین پزشکان به کم‌کاریِ تحت بالی تیروئید معروف است. معلوم شده است که در حدود ۵ تا ۲۰ درصد این افراد در هر سال، به کم‌کاری واضح‌تر تیروئید مبتلا می‌شوند.

به همین دلیل در حال حاضر اگر بیش از ۱ بار ناهنجاری مشاهده شود برای پیشگیری تیروکسین تجویز می‌شود. این کار نمی‌تواند اثر مشخصی بر این افراد داشته باشد، اما پیشگیری بهتر از درمان است.

کم‌کاری تیروئید ناشی از دارو

دارویی، بنام کربنات لیتیوم، که بطور گسترده‌ای برای درمان افسردی و مانیا استفاده می‌شود، ممکن است باعث گواتر و کم‌کاری تیروئید شود. وقتی شخصی باید کربنات لیتیوم مصرف کند، ادامۀ درمان با تیروکسین ضروری خواهد بود.

آمیودارون، که برای درمان ریتم نامنظم قلب استفاده می‌شود، نه تنها می‌تواند باعث پرکاری تیروئید شود، بلکه می‌تواند موجب کم‌کاری تیروئید شود و هرکسی که از این دارو استفاده می‌کند باید به طور منظم آزمایش خون بدهد.

تغییر در دوز معمول تیروکسین

هنگام بارداری، یا اگر دچار جذب ناقص غذا توسط روده(سوءجذب) شده‌اید، مانند بیماری سلیاک، یا اگر دارو‌هایی مصرف می‌کنید که باعث کاهش میزان جذب تیروکسین یا افزایش سرعت، شکسته شدن آن در بدن می‌شود ممکن است، لازم باشد دوز تیروکسین را افزایش دهید. اگر به تیروکسین بیشتری نیاز داشته باشید، میزان TSH خون که قبلاً طبیعی بود، بطور قابل ملاحضه‌ای افزایش پیدا خواهد کرد.

تیروکسین توسط شرکت‌های گوناگونی تولید می‌شود. این دارو بنام تیروکسین ژنریک معروف است و، با وجود کنترل شدیدی که اعمال می‌شود، پزشکان و بیماران از جواب آزمایشات و علائم متوجه می‌شوند که ممکن است تفاوت‌هایی در قدرت دارو‌های کارخانه‌های مختلف وجود داشته باشد. به همین دلیل، بهتر است هنگام تجدید نسخه اصرار کنید که داروخانه همان نوع تیروکسینی را به شما بدهد که همیشه مصرف می‌کردید. اگر امکان ندارد که همان نوع را تهیه کنید باید شش تا هشت هفته بعد از شروع ترکیب جدید آزمایش خون بدهید.

درمان‌های احتمالی در آینده

اکثرر بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید وقتی مقدار مناسب تیروکسین مصرف می‌کنند کاملاً احساس سلامتی می‌کنند، دوز تیروکسین بر حسب اندازه گیری میزان TSH و T4 خون تعیین می‌شود. با این حال، بعضی از بیماران به احساس خوبی که انتظارش را دارند دست پیدا نمی‌کنند، حتی اگر کمی تیروکسین اضافی دریافت کنند، که به پایین‌تر رفتن میزان TSH خون از حد طبیعی منجر می‌شود.

اگر شما یکی از این معدود بیماران هستید، شواهدی وجود دارد، که باید تأیید شود، که در این صورت ترکیبی از تیروکسین و دیگر هورمون‌های تیروئید، مانند T3 (تری‌یودوتیرونین)، ممکن است مفید باشد.

اگر از این درمان ترکیبی استفاده می‌کنید، دوز تیروکسین باید به ۵۰-۲۵ میکروگرم کاهش یابد و نصف قرص(۱۰ میکروگرم) T3 که لیوتیرونین هم نامیده می‌شود،اضافه شود.

در این بین بعضی از بیماران به درمان‌های قدیمی، یعنی عصارۀ تیروئید بر‌میگردند که از غدۀ تیروئید حیوانات درست می‌شود، و حاوی هر دو هورمون T4 و T3 (تیروئید آرمور) است. این قرص‌ها در دسترس نیستند، به دلیل نگرانی درمورد قابل اعتماد بودن محتویات هورمونی‌ها آنها، استفاده از آنها توصیه نمی‌شود.

عقل حکم می‌کند که وقتی غدۀ تیروئید از کار می‌افتد این کمبود به گونه‌ای جبران شود و بهترین جایگزین قرصِ حاویِ ۱۰۰ میکروگرم T4 و ۱۰ میکروگرم T3 است، که دومی از نوع آهسته‌رهش است. این امر مانع ازافزایش مقدار T3 خون بعد از مصرف دارو است، که می‌تواند باعث تپش قلب شود. متأسفانه چنین داروی ایده‌آلی تاکنون توسط صنعت داروسازی تولید نشده است.

گواتر

بزرگ شدن غدۀ تیروئید گواتر نامیده می‌شود. دلایل بسیاری، از جمله کمبود ید در برنامۀ غذایی که در نقاط دور دست کوهستانی رخ می‌دهد، داروهایی مانند کربنات لیتیوم که برای درمان بیماران مبتلا به افسردگی- مانیا استفاده می‌شود،و بیماری‌های خودایمن مانند تیروئیدیت هاشیموتو و بیماری گریوزمی‌توانند باعث گواتر شود.

با این حال، علت بیشتر گواترها ناشناخته است. چنین گواترهایی”گواتر ساده” نامیده می‌شود علی‌رغم اینکه اغلب دلایل کاملاً پیچیده‌ای برای بروز آنها وجود دارد. گرچه غدۀ تیروئید بزرگ شده است، اما به تولید میزان طبیعی هورمون تیروئید ادامه می‌دهد و بیمار برخلاف کم‌کاری یا پرکاری تیروئید، “یوتیروئید” نامیده می‌شود(تیروئید طبیعی).

در ابتدا، در نوجوانان و بزرگسالان جوان، گواتر بطور یکنواخت یا منتشر بزرگ می‌شود. در ۱۵ تا ۲۵ سال بعد هرچیزی که باعث رشد غیر طبیعی اولیۀ تیروئید شده باقی می‌ماند و تیروئید به رشد ادامه می‌دهد اما پر از توده یا ندول می‌شود. وقتی که فرد جوان به میانسالی می‌رسد، گواتر توده‌دار می‌شود، که از نظر پزشکی به آن “گواتر مولتی ندولار” می‌گویند.

گواتر سادۀ منتشر

اکثر کسانی که به گواتر سادۀ منتشر مبتلا می‌شوند زنان جوان بین ۱۵ تا ۲۵ ساله هستند. اگر یکی از آنها هستید، شما (یا خانوادۀ شما) ممکن است متوجه ورم متقارن یکنواختی در جلوی گردنتان شوید. ممکن است سال‌ها این برآمدی را داشته باشید اما فکر کرده باشید که “غب‌غب” است. هنگامی که چیزی را می‌بلعید گواتر بالا و پایین می‌رود. با این حال، حساس نیست و هنگام بلع مشکلی برای شما ایجاد نمی‌کند اما ممکن است در گردنتان احساسی از گرفتگی داشته باشید.

اندازۀ گواتر ممکن است کمی تغییر کند و هنگام پریود یا در طول بارداری برجسته‌تر شود. گواتر معمولاً مشکلی برای زیبایی ظاهری شما ایجاد نمی‌کند – کاملاً برعکس آن چیزی است که بعضی از افراد تصور می‌کنند. برای مثال، هنرمندان صدۀ هفدهم و هجدم اغلب به تصویر زنان گواتر اضافه می‌کردند تا آنها را زیباتر کنند!

تأیید تشخیص

معملاً پزشک عمومی از شما می‌خواهد که به متخصص مراجعه کنید تا دلایل نادرتر گواتر بررسی و رفع شود. او معمولاً با لمس گردن شما و آزمایش خون می‌تواند این کار را انجام دهد.

درمان

هیچ درمانی لازم نیست. در گذشته ید(اغلب همراه با شیر) یا قرص‌های تیروکسین تجویز می‌شدند اما هیچ کدام اثری نداشتند. بسیاری از افراد متوجه می‌شوند که گواتر آنها در طول دوره‌ای دو تا سه ساله کمتر جلب توجه می‌کند و حتی ناپدید می‌شود.

گواتر سادۀ مولتی ندولار (چند گره‌ای)

اگر شما چهل یا پنجاه ساله هستید، احتمالاً ابتدا هنگام صورت شستن یا آرایش روبروی آینه متوجه ورم گردنتان می‌شوید. در واقع، گواتر سال‌ها است که وجود داشته است اما اکنون به اندازۀ بحرانی رسیده است، یا ممکن است گردن شما لاغر‌تر شده باشد.

گواتر اغلب در یک طرف گردن مشخص‌تر است. اندازۀ گواتر در افراد مختلف متفاوت است در بعضی به سختی دیده می‌شود، در بعضی آنقدر بزرگ است که برای پوشاندن آن مجبور هستند از دستمال گردن با لباس‌های یقه اسکی استفاده کنند.

معدودی از افراد اولین بار هنگامی متوجه بزرگ شدن غدۀ تیروئید می‌شوند که به علت خونریزی داخلی تورم آن بیشتر می‌شود که با احساس ناراحتی در گردن همراه است، مانند خون مردگی، که بعد از چند روز برطرف می‌شود.

اگر گواتر بزرگ باشد ممکن است هنگام بلعیدن غذاهای خشک و جامد مشکل داشته باشید و، اگر به نای (مجرای هوا) فشار بیاید، ممکن است هنگام تنفس، مشکل پیدا کنید؛ عموماً، خواننده‌ها متوجه خواهند شد که صدایشان تغییر کرده است.

تأیید تشخیص

پزشک عمومی از شما نمونۀ خون می‌گیرد تا بررسی کند که میزان هورمون تیروئید خون طبیعی است. اما معمولاً از شما می‌خواهد برای نظارت بر درمان در آینده به متخصص مراجعه کنید. متخصص ممکن است بخواهد یکی یا بیشتر از آزمایشات زیر را انجام دهید.

آزمایش تنفس و اشعۀ ایکس

این آزمایش نشان می‌دهد که آیا گواتر به نای فشار می‌آورد یا نه.

سونوگرافی

پروبی که به اندازۀ یک چراغ قوۀ دستی کوچک است، روی پوست جلوی گردن حرکت داده می‌شود و تصویر گواتر بر روی صفحه نمایش ظاهر می‌شود. این اسکن اندازه و حدود گواتر نشان می‌دهد بعلاه کیست یا ندولی که متخصص با معاینه متوجه آن نشده است را هم نشان خواهد داد.

اسکن ایزوتوپ

این تکنیک نوع متفاوتی از تصویر را فراهم می‌کند که نشان می‌دهد آیا ندول داخل گواتر هورمون تیروئید تولید می‌کند یا نه، که در این صورت بیشتر احتمال دارد تیروئید در سال‌های آینده دچار پرکاری شود. مقدار ناچیزی از مادۀ رادیواکتیو به نام تکنسیوم – ۹۹m در ورید تزریق می‌شود. حدود نیم ساعت بعد از تزریق شما چند دقیقه زیر یک دوربین پیچیده دراز می‌کشید.

آسپیراسیون سوزنی ظریف این روش با استفاده از اتصال یک سوزن هم اندازۀ سوزن نمونه‌گیری به انتهای یک سرنگ صورت می‌گیرد، سپس، در حالی که شما دراز کشیده‌اید، سوزن را بدون بی‌حسی موضعی در پوست گردن داخل غدۀ تیروئید بزرگ شده می‌کنند. اگر گره خیلی کوچک باشد، این کار ممکن است با کمک سونوگرافی انجام شود تا اطمینان حاصل شود که سوزن در مکان درست داخل می‌شود.

ناراحتی آن بیشتر از آنی نیست که هنگام نمونه‌گیری خون برای شما ایجاد می‌شود. با کشیدن پیستون و بالا و پایین بردن سوزن درون گواتر، پزشک می‌تواند سلول‌های تیروئید را برای تجزیه به دست آورد.

این سلول‌ها را روی صفحه‌ایی شیشه‌ایی می‌مالند، و بعد از آماده سازی در آزمایشگاه پاتولوژی زیر میکروسکوپ نگاه می‌کنند. ظاهر سلول‌ها کمک خواهد کرد تا مشخص شود آیا بزرگ شدن تیروئید نتیجۀ توموری بدخیم است یا نه.

آسپیراسیون سوزنی ظریف، معمولاً به نام FNA شناخته می‌شود، معمولا در بیمارانی که گواتر مولتی‌ندولار دارند انجام نمی‌شود مگر اینکه غده در یک سمت خیلی بزرگتر از سمت دیگر باشد، یا گواتر خیلی سریع رشد کند.

درمان

اگر گواتر شما نسبتاً کوچک است، احتمالاً نیازی به درمان ندارید. پزشک عمومی هر دو تا سه سال میزان هورمون تیروئید خون شما را بررسی می‌کند چون احتمال دارد غده پرکار شود و در طی ۲۰ سال بعد یا بیشتر در مراحلی باعث پرکاری تیروئید شود. گرچه قرص‌های تیروکسین در بعضی نقاط دنیا برای کوچک کردن گواتر تجویز می‌شوند، اما آنها یا بی‌فایده هستند و یا فایده ناچیزی دارند و ممکن است باعث پرکاری تیروئید شوند.

جراحی

اگر گواتر آنقدر بزرگ شود که واقعا ظاهر جالبی نداشته باشد یا به مجرای تنفسی فشار بیاورد، مؤثرترین درمان عمل جراحی برای برداشتن قسمت اعظمِ غدۀ تیروئید است. قبل از جراحی هیچ درمانی ضروری نیست و شما برای سه روز در بیمارستان بستری خواهید شد. عوارض آن شبیه بیماری گریوز است . ممکن است مجبور شوید بعد از جراحی قرص تیروکسین مصرف کنید چون ممکن است مقدار باقی‌مانده از بافت تیروئید برای تولید هورمون مورد نیاز ناکافی باشد.

ید رادیو اکتیو

در بیمارانی که مناسب جراحی نیستند یا نمی‌خواهد عمل شوند، ممکن است بشود با استفاده از ید رادیواکتیو تا حدود ۵۰ درصد اندازۀ گواتر را کوچک کرد. استفاده از دوز بالای ید رادیواکتو ضروری است، و ممکن است مجبور شوید برای ۴۸-۲۴ ساعت در بیمارستان بستری شوید. در این‌صورت به شما اتاق خصوصی می‌دهند تا از آلوده شدن دیگر بیماران و ملاقات کنندگان با ماده رادیواکتیو جلوگیری شود.

ممکن است چندین ماه طول بکشد تا گواتر کوچک شود. احتمال اینکه تیروئید کم‌کار شود خیلی کم است چون ید رادیواکتیو عمدتاً داخلِ ندول‌ها (گره‌ها) متمرکز می‌شود و، هنگامی‌ آنها کوچکتر شدند، بافت تیروئید اطراف آنها که خوابیده و بی‌اثر شده بود، بیدار می‌شود و هورمون تیروئید تولید می‌کند.

شرح حال بیمار

مرسده بانوی مجردی در سن هفتاد سالگی است که در گذشته هنرپیشۀ قابلی بوده است. او همیشه، روز و شب، تابستان و زمستان، از دستمال گردن‌های ابریشمی استفاده می‌کرد. دوستان و همسایه‌ها فکر می‌کردند این هم جزئی از شخصیت کمی متعارف او است، اما هنگامی که او بطور اورژانسی به دلیل درد شکم ناشی از سنگ کیسۀ صفرا در بیمارستان بستری شد دستمال گردن برداشته شد و گواتری بزرگ و جای عمل قبلی تیروئید از زیر آن نمودار شد.

خانم مرسده توضیح داد هنگامی که او جوان بوده عمل جراحی بر روی گواتر او انجام شده است. در میانۀ چهل سالگی گواتر دوباره ظاهر شد اما به او گفتند که عمل جراحی برای بار دوم امکان پذیر نیست چون جراحی مجدد از نظر عملی مشکل‌تر است و هر صدمه‌ایی به اعصاب مربوط به تارهای صوتی(حنجره) می‌تواند موقعیت حرفه‌ایی او را نابود کند. با گذشت زمان گواتر تدریجاً بزرگتر و بزرگتر شد، و او مجبور شد برای جلوگیری از شرمندگی از دستمال گردن استفاده کند.

آزمایش خون در بیمارستان نشان‌داد که غدۀ تیروئید او کمی پرکار شده است و سه ماه بعد از درمان با ید رادیواکتیو آزمایش خون او به حالت طبیعی بازگشت و نیز، یک سال بعد، اندازه گواتر به نصف کاهش یافت، و او با خوشحالی دستمال گردن را کنار گذاشت.

گره‌های تیروئید

وجود یک گره (ندول) یا توده در تیروئید شایع است، و می‌تواند در هر سنی بروز کند. احتمال ابتلای زنان بیشتر از مردان است.

گرۀ منفرد تیروئید

گره‌ها اندازه‌های مختلفی دارند که از اندازۀ یک نخود تا توپ گلف یا بزرگتر متغیر است. گره‌ها هم مانند گواتر معمولاً هنگامی که صورتتان را می‌شویید یا در آینه نگاه می‌کنید بطور اتفاقی کشف می‌شوند. خونریزی داخل گره معمولاً باعث درد می‌شود که هشداری برای وجود گره است.

بجای آن، گره ممکن است در طول معاینات پزشکی برای مشکل کاملاً نامربوط دیگری مشخص شود، گرچه نه شما و نه خانوادۀ‌تان قبلاً متوجه آن نشده بودید. بیشتر زنان از اهمیت توده‌ای درون سینه آگاهی دارند و معمولاً گمان می‌کنند که گرۀ تیروئید هم ممکن است به معنای سرطان باشد. به همین دلیل است که پزشک عمومی احتمالاً از شما می خواهد به متخصص مراجعه کنید. در واقع، اکثر گره‌های منفرد تیروئید سرطانی نیستند.

تأیید تشخیص

اگر شما گرۀ منفرد تیروئید دارید میزان هورمون‌های TSH، T3 و T4 در آزمایش خون شما طبیعی خواهد بود، که از نظر پزشکی در گروه “یوتیروئید” (تیروئید طبیعی) قرار می‌گیرید؛ استثنای آن “آدنوم سمی” است. که در آن آزمایش تیروئید پرکاری غدۀ تیروئید را نشان می‌دهد.

متخصص تیروئید به دقت گردن شما را معاینه خواهد کرد چون حدود نیمی از بیماران فکر می‌کنند گرۀ منفرد تیروئید دارند اما در واقع بزرگ شدگی گره‌اییِ منتشر غدۀ تیروئید دارند که گواتر مولتی ندولار (چند گره‌ای) نامیده می‌شود در این صورت می‌توان اطمینان داد که بیماری شما خطرناک نیست.

افرادی که به پیگیری بیشتر نیاز دارند ممکن است تیروئیدشان با اشعۀ X، سونوگرافی، یا اسکنِ رادیوایزوتوپ بررسی شود، اما مهمترین آزمایش آسپیراسیون سوزنی ضعیف(FNA) از توده است.

این تکنیک، خیلی ساده و سریع است و اگر لازم باشد، می‌تواند دو تا سه بار انجام شود چون درد و ناراحتی ایجاد  نمی‌کند. FNA  یکی از مهمترین پیشرفت‌ها در مراقبت از افرادی است که بیماری‌های تیروئید دارند. در گذشته اکثریت کسانی که گرۀ منفرد تیروئید داشتند مجبور می‌شدند جراحی کنند اما بسیاری از این عمل‌های جراحی به سادگی با آزمایش نمونۀ کوچکی از سلول‌های تیروئید به دست آمده از آسپیراسیون (FNA) در کلینیک بیماران سرپایی قابل پیشگیری هستند.

گره‌های خوش خیم (غیرسرطانی) ممکن است در طول سال‌ها به بزرگ شدن ادامه دهند و نهایتاً آنقدر بزرگ شوند که برای حفظ زیباییِ ظاهرِ شما، و عمل جراحی برای برداشتن آنها نیاز باشد.

اگر نگران هستید توده‌ها پایگاهی برای سرطان باشند، متخصص می‌تواند ندول را با عمل جراحی بردارد تا آن را از لحاظ میکروسکوپی آزمایش کند و یک بار برای همیشه به سؤال شما پاسخ دهد.

منبع

اخبار تکنولوژی - اسکریپت - گنج یاب - فلزیاب - انجمن تخصصی وبمستران - دانلود موزیک - جستجوگر فارسی - فلزیاب گنج یاب - اسکریپت فارسی - دانلود اسکریپت - قالب وردپرس - افزونه وردپرس - تبلیغ در اینترنت - امید صمدبین