جستجو


  • 3446

این آثار پیش از این توسط پایگاه بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های شهید آیت‌الله دکتر محمد حسین حسینی بهشتی در فضای وب منتشر شده بود.

 

 

مبانی نظری قانون اساسی

mabani

اگر انقلاب‌ اسلامی‌ در ایران‌ شگفت‌انگیزترین‌ پدیده‌ اجتماعی‌ معاصر نامیده‌ شود گزافه‌ نیست: نهضتی‌ مردمی‌ که، بدون‌ تکیه‌ بر قهر و خشونت، حکومتی‌ ستم‌پیشه‌ و برخوردار از پشتیبانی‌ و تأیید بسیار در عرصه‌ سیاسی‌ جهان‌ را که‌ در طی‌ سالیان‌ دراز از اعمال‌ هر گونه‌ خشونت‌ و کشتار و شکنجه‌ پروا نکرده‌ بود، در طی‌ مدتی‌ کوتاه‌ بدان‌گونه‌ از سریر قدرت‌ فرو آورد و به‌ تلاشی‌ کشاند که‌ تعجب‌ و تحسین‌ نظاره‌گران‌ را برانگیخت. اما این‌ انقلاب‌ شگفتی‌ساز، در سالهای‌ نخستین‌ پس‌ از پیروزی‌ نیز به‌گونه‌ای‌ تحسین‌انگیز به‌ نهادینه کردن‌ اهداف‌ و آرمان‌های‌ خود پرداخت: پس‌ از مدتی‌ کوتاه‌ به‌ همه‌پرسی‌ درباره‌ شکل‌ نظام‌ جدید پرداخت، پس‌ از آن‌ به‌ انتخاب‌ خبرگان‌ و صاحب‌نظران‌ برای‌ تشکیل‌ مجلس‌ خبرگان‌ قانون‌ اساسی‌ و تدوین‌ و تنظیم‌ قانون‌ اساسی‌ مبادرت کرد و سرانجام، پیش‌ از فرا رسیدن‌ اولین‌ سالگرد پیروزی، آن‌ را به‌ همه‌پرسی‌ گذارد و بدین‌گونه‌ زمینه‌ شایسته‌ای‌ برای‌ استقرار نظام‌ جدید مهیا ساخت. قانون‌ اساسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ به‌ دلایل‌ گوناگون‌ از برجستگی‌های‌ ویژه‌ برخوردار است‌ و مهم‌ترین‌ آنها این‌ که‌ تجسم‌ آرمان‌ها و ارزش‌هایی‌ است‌ که‌ مردم‌ مسلمان‌ ایران‌ در پی‌ تحقق‌ آن‌ بوده‌اند. از همین‌ روی، چنانچه‌ خواهد آمد، آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ آن‌ را بیانیه‌ انقلاب‌ اسلامی‌ می‌نامد. دیگر آن‌ که‌ تدوین‌ کنندگان‌ این‌ قانون، گروهی‌ از زبدگان‌ و نخبگان‌ و شماری‌ شایان‌ توجه‌ از مبارزان‌ و تلاشگرانی‌ بودند که‌ برای‌ به‌ ثمر نشستن‌ این‌ نهضت‌ رنج‌ها کشیده‌ و سختی‌ها بر خود هموار ساخته‌ و سال‌ها درباره‌ نظام‌ آرمانی‌ خود به‌ مطالعه‌ و مباحثه‌ پرداخته‌ بودند. نکته‌ جالب‌ توجه‌ دیگر این‌ است‌ که‌ هر یک‌ از فصول‌ و اصول‌ این‌ قانون، حاصل‌ گفتگوها و تبادل‌نظرهایی‌ است‌ که‌ در میان‌ این‌ خبرگان‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ و بازتاب‌ آرأ و اندیشه‌های‌ عالمان‌ و روشنفکران‌ دینی‌ است‌ که‌ هر کدام‌ در زمینه‌ یا زمینه‌هایی‌ صاحب‌نظر بوده‌اند. اینک، پس‌ از گذشت‌ بیش‌ از دو دهه‌ از آن‌ تلاش‌ ستایش‌انگیز، اهمیت‌ تبیین‌ این‌ قانون‌ و مبانی‌ نظری‌ آن، به‌ سبب‌ قرائت‌های‌ گوناگونی‌ که‌ در طی‌ این‌ سالها در عمل‌ و نظر از آن‌ شده‌ است، بیش‌ از پیش‌ مطرح‌ است‌ و یکی‌ از بهترین‌ طرق‌ انجام‌ این‌ مهم، مراجعه‌ به‌ دیدگاه‌های‌ زبدگان‌ و خبرگانی‌ است‌ که‌ دست‌ به‌ تدوین‌ آن‌ یازیده‌اند. کتاب‌ حاضر با همین‌ انگیزه‌ تهیه‌ شده‌ است‌ و شامل‌ نظرات‌ تفصیلی‌ و تفسیری‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ درباره‌ قانون‌ اساسی‌ است‌ که‌ خود نقشی‌ بس‌ مهم‌ در تدوین‌ آن‌ داشته‌ است. بخش‌ نخست‌ دربرگیرنده‌ گفتار ارزنده‌ و روشنگر ایشان‌ با عنوان‌ “نظام‌ سیاسی‌ در قانون‌ اساسی” است‌ که‌ به‌ تاریخ‌ ۹/۹/۵۸ در حسینیه‌ ارشاد تهران‌ ایراد شده‌ است. دومین‌ بخش‌ حاوی‌ گفتاری‌ از آن‌ اندیشمند فرزانه‌ است‌ که‌ با عنوان‌ “پیرامون‌ قانون‌ اساسی” در تابستان ‌۱۳۵۸ در مشهد مقدس‌ ایراد شده‌ است. بخش‌ سوم‌ شامل‌ گفتگوی‌ مطبوعاتی‌ ایشان‌ درباره‌ قانون‌ اساسی‌ است‌ که‌ در روزنامه‌ جمهوری‌ اسلامی‌ به‌ تاریخ‌ پانزدهم‌ تیر ماه‌۱۳۵۸ منتشر شده‌ است. دو پیوست‌ نیز پایان‌ بخش‌ کتاب‌ حاضر است: یکی‌ خطبه‌ دویست‌ و هفتم نهج‌البلاغه‌ امیرمؤ‌منان علی‌ (ع) است‌ که‌ در آن‌ به‌ حقوق‌ متقابل‌ حکمران‌ اسلامی‌ و مردم‌ پرداخته‌ شده‌ و بارها توسط‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ در فصل‌های‌ اصلی‌ کتاب‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ است؛ دیگر، متن‌ کامل‌ قانون‌ اساسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ مصوب‌۱۳۵۸ است‌ که‌ به‌ علت‌ ارجاع‌ فراوان‌ به‌ آن‌ و به‌ منظور تسهیل‌ دسترسی‌ خوانندگان‌ آورده‌ شده‌ است.

دریافت مبانی نظری قانون اساسی

 

حق و باطل از دیدگاه قران

 

حق و باطلتا آنجا که‌ تاریخ‌ بشر به‌ یاد دارد، اندیشه‌ انسان‌ همواره‌ با دو پرسش‌ بزرگ‌ روبه‌رو بوده‌ است: یکی‌ در چیستی‌ جهان‌ و دیگری‌ در چگونه‌ زیستن‌ خود. ای‌ بسا پاسخهایی‌ را که‌ بدین‌ دو پرسش‌ داده‌ شده‌ است‌ بتوان‌ پایه‌ها و مایه‌های‌ دلمشغولیِ‌ او در طی‌ هزاران‌ سال‌ از زندگی‌اش‌ دانست. انسانها برای‌ پاسخگویی‌ به‌ این‌ پرسشها تکاپویی‌ آغازیده‌اند که‌ دست‌کم‌ تا زمانی‌ که‌ همه‌ حجابها از دیدگان‌ دل‌ و جان‌ فرو نریزند پایدار خواهد بود، چرا که‌ انسان‌ یک‌ “شدن” است‌ و این‌ تکاپو مبدأ و مقصد آن. فیلسوفان‌ و عارفان، هر کدام‌ با رهیافتی‌ خاص، خود را وقف‌ یافتن‌ پاسخ‌ به‌ این‌ پرسشها نموده‌اند تا جان‌ ناآرامشان‌ را آرام‌ و شوق‌ بی‌ قرارشان‌ را کام‌ بخشند. و آن‌گاه‌ که‌ قصه‌ بلند اندیشه‌ بشر را که‌ در پیچ‌ و خم‌ زمان‌ و فراز و نشیب‌ مکان‌ همچنان‌ در حال‌ گفته‌ شدن‌ است‌ از زبان‌ مکاتب‌ مختلف‌ به‌ استماع‌ می‌نشینیم، گویی‌ همه‌ را در تب‌ و تاب‌ پاسخگویی‌ به‌ این‌ پرسشها می‌یابیم. در عصر جدید نیز تلاش‌ برای‌ یافتن‌ پاسخهایی‌ در خور، و این‌ بار با ابزارهایی‌ نوین‌ و دگرگونه، ادامه‌ یافت‌ و اندیشمندان، به‌ منظور رهایی‌ از تردید و دستیابی‌ به‌ یقین، به‌ اندیشه‌ورزی‌ پرداخته، بحث‌ کرده، قلم‌ فرسوده‌اند. اینان‌ به‌ رهایی‌ علم‌ از سایه‌ مابعدالطبیعه‌ همت‌ گماردند و در این‌ راه‌ تا آنجا پیش‌ رفتند که‌ خواستند تفکر فلسفی‌ را نیز علمی‌ کنند و به‌ همان‌ سان‌ که‌ علوم‌ تجربی‌ را از چنگال‌ غایتمداریِ‌ ارسطویی‌ نجات‌ بخشیدند، تفکر فلسفی‌ را نیز از هر گونه‌ تعلق‌ به‌ آن‌ برهانند. محصول‌ این‌ تلاش‌ جداانگاریِ‌ مطلقِ‌ “هست” و “باید” شد که‌ از وجوه‌ ممیزه‌ فلسفه‌ اخلاق‌ نوین‌ است‌ و تأثیر آن‌ در همه‌ شاخ‌ و برگهای‌ علم‌ اخلاق‌ مشهود بوده‌ است. ارزیابی‌ محصولات‌ نهضت‌ روشنگری‌ و اینکه‌ آیا راه‌ به‌ مقصد یافته‌ یا خیر، پرسشی‌ است‌ که‌ در عصر پساتجدد دستمایه‌ بحثها و جدلها شده، بشر امروز را بار دیگر در پهنه‌ پرتلاطم‌ شک‌ و شک‌گرایی‌ و گاه‌ پوچ‌انگاری‌ و هیچ‌انگاری‌ افکنده‌ است. کتاب‌ “حق‌ و باطل‌ از دیدگاه‌ قرآن” کوششی‌ است‌ برای‌ یافتن‌ آن‌ خواسته‌ دیرینه‌ و انبوه‌ پرسشها و چالشهایی‌ که‌ برانگیخته‌ است، و این‌ بار از زبان‌ اندیشمندی‌ که‌ با ذهن‌ کاوشگر خود، فلسفه‌ و عرفان‌ را به‌ مدد خواسته‌ و به‌ غواصی‌ در ژرفای‌ اقیانوس‌ بی‌کران‌ وحی‌ به‌ جستجوی‌ دُرهای‌ تابناک‌ بستر آن‌ پرداخته‌ است. رابطه‌ “هست” و “باید” در اینجا نیز از محورهای‌ کلام‌ است‌ که‌ تلاش‌ شده‌ با مراجعه‌ به‌ کلام‌ وحی‌ به‌ گونه‌ای‌ دلکش‌ و جذاب‌ پیوند داده‌ شود که‌ به‌ نظر می‌رسد در نوع‌ خود کم‌نظیر باشد. حاصل‌ این‌ پیوند راهی‌ است‌ که‌ فراروی‌ انسان‌ گشوده‌ می‌شود تا به‌ دور از دل‌نگرانی، سرگردانی‌ در وادی‌ حیرت‌ را فرو گذارد و سامانداری‌ و هدفمندی‌ عالَم‌ کبیر، نشاط‌ و تحرک‌ و جهت‌گیریِ‌ در خور او را در عالَم‌ صغیر به‌ وجود آورد. به‌ دنبال‌ این‌گونه‌ فهمی‌ است‌ که‌ پیروزی‌ حق‌ بر باطل، که‌ ذکر آن‌ در همه‌ ادیان‌ الهی‌ به‌ میان‌ آمده‌ است، معنایی‌ بس‌ فراخ‌ و تجلیی‌ بس‌ روشنگر می‌یابد؛ پیروزیی‌ که‌ قطعیت‌ آن‌ در زمانه‌ای‌ خاص‌ تحقق‌ خواهد یافت‌ و با این‌همه‌ در هر گامی‌ که‌ برای‌ احقاق‌ حق‌ و ابطال‌ باطل‌ برداشته‌ می‌شود نیز ظهور می‌یابد و در پرتو آن‌ هر مصلحی‌ خود را عضوی‌ از سلسله‌ به‌ هم‌ پیوسته‌ اصلاحگران‌ می‌یابد و با یقین‌ به‌ کامیابی‌ مسلکش‌ ناکامی‌ها را به‌ جان‌ می‌خرد. این‌ کتاب‌ شامل‌ چهار گفتار است‌ که‌ سه‌ گفتار آن‌ حاصل‌ بحث‌ و گفتگوهایی‌ است‌ که‌ آیه‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ در انجمن‌ اسلامی‌ پزشکان‌ داشته، و دیگری‌ بحثی‌ است‌ با عنوان‌ “تسلیم‌ حق‌ بودن” که‌ از میان‌ سلسله‌ بحثهای‌ تفسیر قرآن‌ ایشان‌ انتخاب‌ شده‌ است. روش‌ بحث‌ و منش‌ گفتگوی‌ آن‌ عالم‌ عامل‌ نیز جای‌ بسی‌ تأمل‌ و تعمق‌ دارد. حاضران‌ در این‌ جلسات‌ هیچ‌ گاه‌ خود را شنونده‌ صرف‌ نمی‌دانستند بلکه‌ شرکت‌ فعال‌ در این‌ جستجو را با میل‌ و رغبت‌ پذیرا می‌شدند و خود را در این‌ تلاش‌ سهیم‌ می‌یافتند. شهید آیه‌الله‌۱ بهشتی،۳ بهشتی‌ بحث‌ خود را با جستار در مفاهیم‌ رایج‌ گفتاری‌ آغاز می‌کند و گام‌ به‌ گام‌ جویندگان‌ مشتاق‌ حقیقت‌ را همراهی‌ می‌کند تا به‌ قرائتی‌ دست‌ یابند که‌ در تفسیر آن‌ مفاهیم‌ موفق‌تر است. از تشکیل‌ انجمن‌ اسلامی‌ پزشکان‌ تا جلسات‌ بحث‌ و گفتگویی‌ که‌ در این‌ کتاب‌ آمده‌ بیش‌ از ۱۹ سال‌ می‌گذشت. در طی‌ این‌ سالها و به‌ تدریج‌ محفلی‌ علمی‌ و تشکیلاتی‌ برای‌ همکاری‌ و ایجاد ارتباط‌ بین‌ افراد مسلمان‌ جامعه‌ پزشکی‌ به‌ وجود آمده‌ بود و بعضی‌ از جلسات‌ آن‌ به‌طور مشترک‌ با اعضای‌ انجمن‌ اسلامی‌ مهندسین‌ که‌ آن‌ نیز قدمتی‌ دیرینه‌ داشته‌ تشکیل‌ می‌شد. از جمله‌ سخنرانان‌ این‌ جلسات‌ می‌توان‌ از چهره‌های‌ بارز مبارزات‌ آن‌ زمان‌ مرحوم‌ آیه‌الله‌ طالقانی، مرحوم‌ مهندس‌ بازرگان، استاد شهید آیت‌ الله‌ مطهری‌ و شهید آیت‌ الله‌ بهشتی‌ نام‌ برد. نکته‌ جالب‌ توجه‌ اینکه‌ در حالی‌ که‌ صمیمیت‌ و دوستی‌ حاکم‌ بر فضای‌ این‌ جلسات‌ بوده، شنوندگان‌ خود را در بحث‌ و گفتگو با سخنرانان‌ آزاد می‌دیدند و همین‌ بر غنای‌ مباحث‌ مذکور افزوده‌ است. در میان‌ سؤ‌ال‌ کنندگان‌ نام‌ چهره‌های‌ آشنا مانند شهید دکتر فیاض بخش‌ و شهید دکتر لواسانی‌ نیز دیده‌ می‌شود که‌ بر جذابیت‌ بحثها می‌افزاید. بحث‌ “تسلیم‌ حق‌ بودن” از میان‌ سلسله‌ بحثهای‌ تفسیر قرآن‌ شهید آیت‌ الله‌ دکتر بهشتی‌ برگزیده‌ شد که‌ بین‌ سالهای‌ ۱۳۴۹ تا۱۳۵۴ و در شامگاه‌ یکشنبه‌ هر هفته‌ در جمعی‌ که‌ پوشش‌ مبارزاتی‌ “هیئت‌ مکتب‌ قرآن” را برای‌ خود انتخاب‌ کرده‌ بود و به‌ طور سیار در منزل‌ افراد تشکیل‌ می‌شد ایراد شده‌ است. در میان‌ گردانندگان‌ و شرکت‌کنندگان‌ آن‌ جمع، که‌ از اقشار مختلف‌ بودند، نیز نام‌ شهدای‌ گرانقدری‌ چون‌ شهید صادق‌ اسلامی‌ و شهید علی‌ درخشان‌ به‌ چشم‌ می‌خورد. دست‌ تقدیر، همه‌ این‌ شهیدان‌ والامقام‌ را به‌ گواهیِ‌ مظلومیت‌ و حقانیت‌ حق‌ و ناپایداری‌ باطل‌ در فاجعه‌ اسف‌انگیز هفتم‌ تیرماه‌ سال‌ شصت‌ فرا خواند.

 

دریافت حق و باطل از دیدگاه قران

 

سرود یکتاپرستی

سرود یکتاپرستیبا وجود اینکه‌ اقامه‌ نماز به‌ عنوان‌ سنتی‌ دینی‌ در جوامع‌ اسلامی‌ قدمتی‌ بس‌ دیرینه‌ دارد، برای‌ بسیاری‌ از مسلمانان‌ هنوز هم‌ پرسش‌های‌ بسیاری‌ درباره‌ این‌ فریضه‌ وجود دارد که‌ یا بی‌پاسخ‌ مانده‌اند و یا پاسخ‌ آنها به‌ زبانی‌ بیان‌ نشده‌اند که‌ اندیشه‌های‌ جستجوگر را اقناع‌ کند. به‌راستی‌ چرا باید نماز بخوانیم؟ «این‌ ایستادن‌ و خم‌ شدن، این‌ نشستن‌ و به‌ خاک‌ افتادن‌ و با هر یک‌ کلماتی‌ گفتن، چه‌ معنی‌ دارد؟» درست‌ است‌ که‌ برپایی‌ نماز، جامه‌ عمل‌ پوشاندن‌ به‌ فرمان‌ الهی‌ است، اما اگر از فلسفه‌ آن‌ آگاه‌ نباشیم، جز این‌ نمی‌توان‌ انتظار داشت‌ که‌ از آن‌ کالبدی‌ بی‌روح‌ و عادتی‌ بی‌ثمر بیش‌ نماند ـ چنانکه‌ برای‌ بسیاری‌ از ما چنین‌ است. کتاب‌ “سرود یکتاپرستی” مجموعه‌ چهار گفتار و یک‌ نوشتار است‌ از شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی‌ درباره‌ چیستی‌ و فلسفه‌ نماز و مسایل‌ مربوط‌ به‌ آن: درباره‌ روح‌ و نقش‌ “سرود یکتاپرستی”. اولین‌ گفتار که‌ عنوان‌ “فلسفه‌ نماز” بر آن‌ گذارده‌ شده، به‌ تاریخ‌ بیست‌ و دوم‌ رمضان ‌۱۳۸۶ هجری‌ قمری، برابر با چهاردهم‌ دی‌ ماه‌۱۳۴۵ هجری‌ شمسی‌ در مرکز اسلامی‌ هامبورگ‌ ایراد شده‌ است. آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ که‌ خود از سرچشمه‌ فیضان‌ نماز بهره‌ها برده‌ بود، با مشاهده‌ کم‌توجهی‌ به‌ این‌ عبادت‌ انسان‌ساز، که‌ بدرستی‌ ستون‌ دین‌ نامیده‌ شده‌ و منبع‌ حیاتبخش‌ و نیروزای‌ مستمر زندگی‌ مسلمان‌ مؤ‌من‌ محسوب‌ می‌شود، به‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ نقش‌ نماز در زندگی‌ فردی‌ و اجتماعی‌ مسلمانان‌ می‌پردازد و با استفاده‌ از بدیهیات‌ فطری، تلاش‌ می‌نماید تا روح‌ منور نماز را چنان‌ بر شنوندگان‌ بنمایاند که‌ آن‌ را به‌ مثابه‌ سرودی‌ با آهنگ‌ یکتاپرستی‌ بنیوشند و بازتاب‌ آن‌ در جای‌ جای‌ زندگیشان‌ آشکار باشد. رمز صلابت‌ مشهور و مشهود در شخصیت‌ آن‌ شهید فرزانه‌ را باید در چنین‌ فهمی‌ از نماز جست. آنان‌ که‌ در پی‌ یافتن‌ راز راست‌ قامتی‌ وی‌ در سراسر زندگی‌ پرفراز و نشیب‌ اجتماعی‌ سی‌ ساله‌ او و مراحل‌ دشوار نهضت‌ اسلامیمان‌ هستند، باید به‌ درکی‌ چنین‌ از نماز نایل‌ شوند و ثمره‌ تعظیم‌ در برابر خالق‌ یکتا را در روابط‌ اجتماعی‌ لمس‌ کنند و ایمان‌ داشته‌ باشند که‌ «مسلمان‌ در برابر هیچ‌کس‌ تعظیم‌ نمی‌کند». ثمره‌ چنین‌ درکی‌ است‌ که‌ به‌ مسلمان‌ جسارت‌ می‌دهد تا بگوید: «من‌ شخصاً‌ تاکنون‌ در برابر هیچ‌کس‌ تعظیم‌ نکرده‌ و نخواهم‌ کرد. مسلمانم‌ و مسلمان‌ در برابر کسی‌ تعظیم‌ نمی‌کند» و «از هیچ‌کس‌ ستایشگری‌ نمی‌کند»؛ «نه‌ مرعوب‌ هیچ‌ چیز هستم‌ و نه‌ مجذوب»؛ چه‌ تنها خداوند است‌ که‌ سزاوار ستایش‌ است. از همین‌ روی، اگر مسلمان‌ روزانه‌ در پنج‌ نوبت‌ این‌ تمرین‌ را بکند و این‌ سرود توحید و یکتاپرستی‌ را بخواند اثری‌ چنان‌ ژرف‌ در روح‌ و جسم‌ و جان‌ او می‌گذارد که‌ او را در مقابل‌ سهمگین‌ترین‌ مصائب‌ و مشکلات، مقاوم‌ و استوار می‌سازد. گفتار دوم، از سلسله‌ مباحث‌ تفسیر قرآن‌ ایشان‌ برگزیده‌ شده‌ و به‌ تفسیر آیات ‌۱۴۲ تا ۱۵۲ سوره بقره‌ که‌ به‌ مناسبت‌ تغییر قبله‌ مسلمین‌ از مسجدالاقصی‌ به‌ مسجدالحرام‌ نازل‌ شده‌ است‌ اختصاص‌ دارد. در این‌ گفتار، نخست‌ به‌ زمان‌ و شأن‌ نزول‌ این‌ آیات‌ پرداخته‌ شده‌ است. پس‌ از آن‌ به‌ جنبه‌ فقهی‌ تعیین‌ قبله‌ و نقش‌ عرف‌ و محاسبات‌ دقیق‌ علمی‌ عطف‌ نظر شده‌ است. محور سوم‌ بحث‌ بر حول‌ نقش‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ تغییر قبله‌ در مرحله‌ای‌ حساس‌ از نهضت‌ اسلام‌ است‌ که‌ در آن‌ نیاز به‌ شفافیت‌ صف‌بندی‌ مسلمانان‌ در مقابل‌ غیرمسلمانان‌ پدیدار می‌شود و در تغییر قبله‌ نمود می‌یابد. چهارمین‌ موضوع‌ مورد بحث، نقش‌ قبله‌ واحد در یکپارچگی‌ و وحدت‌ کلمه‌ مسلمانان‌ است؛ یعنی‌ «آن‌ نوع‌ جهان‌ پیوستگی‌ متمرکز در محور اسلام‌ و تسلیم‌ حکم‌ و آیین‌ خدا بودن‌ که‌ شاخص‌ترین‌ صفت‌ امت‌ اسلامی‌ است. مردمی‌ که‌ ایدئولوژی‌ واحد آنها را به‌ هم‌ پیوسته‌ و این‌ ایدئولوژی‌ بر زندگی‌ آنان‌ تسلط‌ کامل‌ دارد، تصویر کننده‌ جامعه‌ جهانی‌ اسلام‌ هستند». و از این‌ رهیافت‌ است‌ که‌ شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی‌ به‌ انتقاد از برخی‌ شیوه‌های‌ رایج، اما نادرست، در مجالس‌ بزرگداشت‌ معصومین‌- علیهم‌السلام‌- و بویژه‌ حضرت‌ فاطمه‌ زهرا- سلام‌الله‌علیها- می‌پردازند و محتوای‌ آنها را مغایر با هدف‌ والای‌ پیامبر، امامان‌ بزرگوار و گرامی‌ دخت‌ پیامبر می‌خوانند. گفتار سوم، پاسخی‌ است‌ که‌ در زمان‌ تصدی‌ ایشان‌ در مرکز اسلامی‌ هامبورگ‌ به‌ پرسشی‌ درباره‌ زبان‌ نماز داده‌ شده‌ است. شایان‌ تذکر این‌ که‌ یکی‌ از اموری‌ که‌ ایشان‌ بدان‌ اهتمام‌ می‌ورزیدند، ارتباط‌ با علاقه‌مندان‌ و جستجوگرانی‌ بوده‌ است‌ که‌ امکان‌ حضور در مرکز مذکور را نداشته‌اند. این‌ ارتباط‌ گاه‌ با ارسال‌ نامه‌ و گاه‌ با ارسال‌ نوار صوتی‌ حاوی‌ پاسخ‌های‌ ایشان‌ صورت‌ می‌گرفته‌ است. تلاش‌ ایشان‌ در این‌ پاسخگویی‌ بر آن‌ بوده‌ است‌ که‌ با بیانی‌ روان‌ و به‌دور از اصطلاحات‌ فنی‌ فقهی، علت‌ وجوب‌ قرائت‌ نماز به‌ زبان‌ عربی‌ توضیح‌ داده‌ شود. اینجا نیز رد پای‌ نقش‌ وحدت‌بخش‌ نماز به‌مثابه‌ سرود یکتاپرستی‌ قابل‌ مشاهده‌ است. گفتار چهارم‌ نیز از مباحث‌ تفسیر قرآن‌ ایشان‌ استخراج‌ شده‌ است‌ که‌ به‌ تفسیر آیه‌۲۳۹ سوره بقره‌ که‌ درباره‌ نماز وسطی‌ است‌ اختصاص‌ دارد. ایشان‌ در این‌ بحث‌ به‌ طرح‌ دیدگاه‌های‌ متفاوتی‌ که‌ توسط‌ مفسرین‌ و فقها در این‌ باب‌ ارایه‌ شده‌ می‌پردازند و راه‌ حلی‌ را عرضه‌ می‌کنند که‌ از طریق‌ آن، جمع‌ بین‌ نظرات‌ مختلف‌ ممکن‌ باشد. پایان‌ بخش‌ کتاب‌ حاضر، نوشتاری‌ از آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ است‌ که‌ همزمان‌ با گفتار آغازین‌ این‌ مجموعه‌ نگاشته‌ شده‌ و به‌صورت‌ دومین‌ نشریه‌ مرکز اسلامی‌ هامبورگ‌ منتشر گردیده‌ است. این‌ نوشتار در سال‌۱۳۴۷ برای‌ نخستین‌ بار با عنوان‌ “نماز چیست؟” در ایران‌ به‌ چاپ‌ رسید. شهید آیت‌الله‌ بهشتی‌ در این‌ رساله، بار دیگر بر نقش‌ حیاتبخش‌ نماز تأکید نموده‌ است: «نماز، سرود توحید و یکتاپرستی‌ و سرود فضیلت‌ و پاکی‌ است‌ که‌ باید فکر و روح‌ ما را در برابر عوامل‌ شرک‌زا و آلوده‌ کننده‌ای‌ که‌ در زندگی‌ روزمره‌ با آنها سر و کار داریم‌ پاک‌ و یکتاپرست‌ نگهدارد.»

دریافت کتاب سرود یکتاپرستی

 

 

شناخت از دیدگاه قران

shenatاین‌ کتاب‌ مجموعه‌ سیزده‌ بحث‌ است‌ که‌ با عنوان‌ «شناخت‌ از دیدگاه‌ قرآن» توسط‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ در سالهای۱۳۵۶ – ۵۷ ارایه‌ شده‌ است. مکان‌ این‌ بحثها منزل‌ شخصی‌ ایشان‌ است. از هنگام‌ بازگشت‌ ایشان‌ از آلمان، یعنی‌ تابستان‌ سال‌۱۳۴۹ ، به‌ علت‌ مراجعات‌ فراوانی‌ که‌ جهت‌ دیدار و بحث‌ و گفتگو با ایشان‌ صورت‌ می‌گرفت‌ و با توجه‌ به‌ نظمی‌ که‌ ایشان‌ در تنظیم‌ وقت‌ خود داشتند، تصمیم‌ بر این‌ گرفتند که‌ بعد از ظهر روزهای‌ چهارشنبه‌ را به‌ این‌ امر اختصاص‌ دهند. از نتایج‌ این‌ تصمیم‌ یکی‌ این‌ بود که‌ برخی‌ از افراد که‌ در این‌ دیدارها شرکت‌ داشتند درخواست‌ طرح‌ مباحث‌ نظری‌ دینی‌ را مطرح‌ می‌کنند که‌ با استقبال‌ ایشان‌ مواجه‌ می‌شود. یکی‌ از موضوعاتی‌ که‌ قرار می‌شود درباره‌ آن‌ مباحثه‌ شود بحث‌ «شناخت» است. برای‌ خوانندگانی‌ که‌ آن‌ سالها را درک‌ نکرده‌اند لازم‌ به‌ تذکر است‌ که‌ اگر چه‌ مباحث‌ مربوط‌ به‌ حوزه‌ معرفت‌شناسی‌ طی‌ عمر چند هزارساله‌ تفکر فلسفی‌ و کاوش‌ علمی‌ بشری‌ همواره‌ مطرح‌ بوده‌ و بخش‌ مهمی‌ از اشتغالات‌ فکری‌ او را تشکیل‌ می‌داده‌ و بدین‌ لحاظ‌ مبحثی‌ است‌ همیشه‌ زنده‌ و حضور آن‌ در عرصه‌ مبادلات‌ فکری‌ همیشه‌ لازم، اما طرح‌ بحث‌ شناخت‌ توسط‌ دکتر بهشتی‌ در آن‌ زمان‌ حاکی‌ از مطرح‌ بودن‌ آن‌ در گستره‌ قابل‌ توجهی‌ از مبارزان‌ و فعالان‌ نهضت‌ در آن‌ روزهاست. در آن‌ سالها مبحث‌ شناخت‌ در جزوات‌ و کتابهایی‌ با همین‌ عنوان‌ از سوی‌ اندیشمندان‌ و فعالان‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ پای‌بند به‌ مرام‌ مارکسی، و طیفی‌ از اندیشه‌ورزان‌ و مجاهدان‌ مسلمانی‌ که‌ در کنار شرکت‌ فعال‌ در مبارزات‌ سیاسی‌ پنهان‌ و آشکار و بویژه‌ حرکتهای‌ مسلحانه‌ زیرزمینی‌ علیه‌ رژیم‌ ستمشاهی‌ به‌ تبیین‌ ایدئولوژی‌ تلاشهای‌ معمولاً‌ سازماندهی‌ شده‌ خود می‌پرداختند مطرح‌ شده‌ و پرسشهای‌ فراوان‌ پدید آورده‌ بود. طبیعی‌ است‌ که‌ بسیاری‌ از جوانان‌ تحصیلکرده‌ در دانشگاه‌ و یا خارج‌ از آن‌ به‌ دنبال‌ پاسخهایی‌ روشن‌ و قانع‌ کننده‌ برای‌ این‌ پرسشها از سوی‌ کسانی‌ که‌ از نظر آنها به‌ لحاظ‌ شناخت‌ عمیق‌ و عالمانه‌ از دین‌ شایستگی‌ پاسخگویی‌ داشتند بودند. از جمله‌ این‌ دین‌شناسان‌ دکتر بهشتی‌ بود که‌ بویژه‌ در میان‌ روشنفکران‌ دینی‌ و عالمان‌ دینی‌ روشن‌بین‌ به‌ عنوان‌ شخصیتی‌ مطرح‌ بود که‌ با توجه‌ به‌ آشنایی‌ مستقیم‌ با افکار غرب‌ از طریق‌ منابع‌ اصلی، شناختی‌ عمیق‌ و نقدی‌ عالمانه‌ از آن‌ دارد. ایشان‌ نیز جهت‌ پاسخ‌ به‌ این‌ درخواست، چنانچه‌ در بیشتر آثار به‌ جای‌ مانده‌ از ایشان‌ مشهود و معلوم‌ است، رهیافتی‌ قرآنی‌ برگزیده‌ و بدین‌ وسیله‌ هم‌ به‌ طرح‌ و تبیین‌ پرسشهای‌ مسئله‌های‌ موجود در این‌ زمینه‌ و هم‌ به‌ احیای‌ قرآن‌ به‌ عنوان‌ کتابی‌ که‌ به‌ باور مسلمانان‌ راهنمای‌ بشر است، می‌پردازند. با وجود امکان‌ ارایه‌ مبحث‌ شناخت‌ به‌ زبان‌ فنی‌ و فلسفی، دکتر بهشتی‌ ترجیح‌ می‌دهد با توجه‌ به‌ سطح‌ مخاطبین‌ خود، که‌ اگر چه‌ از تحصیل‌کردگان‌ و دانشجویان‌ پرمطالعه‌ آن‌ دورانند اما همگی‌ به‌ میزان‌ کافی‌ با مقدمات‌ فلسفه‌ و اصطلاحات‌ آن‌ آشنا نبودند، با زبانی‌ قابل‌ فهم‌ برای‌ همه‌ مخاطبین‌ سخن‌ بگوید. همچنین‌ موضع‌ ایشان‌ در قبال‌ مبحث‌ شناخت‌ قابل‌ توجه‌ است. ایشان‌ در عین‌ حال‌ که‌ از طرح‌ این‌ مبحث‌ استقبال‌ می‌کنند، به‌ محدودیت‌ کاربرد آن‌ اشاره‌ می‌کنند و از شرکت‌ کنندگان‌ در آن‌ جلسات‌ می‌خواهند که‌ منزلتی‌ واقع‌بینانه‌ برای‌ مبحث‌ شناخت‌ قائل‌ باشند و بدین‌ ترتیب‌ از افراط‌ در طرح‌ اهمیت‌ و شأن‌ بحث‌ پرهیز کرده‌ و آن‌ را در جایگاهی‌ که‌ شایسته‌ آن‌ است‌ بنشانند. نکته‌ دیگری‌ که‌ در لابلای‌ صفحات‌ این‌ کتاب‌ مشاهده‌ می‌شود شیوه‌ برخورد ایشان‌ با مخاطبین‌ است. در حالی‌ که‌ در بسیاری‌ از موارد اختلاف‌ میزان‌ معلومات‌ دکتر بهشتی‌ با سؤ‌ال‌ کنندان‌ بخوبی‌ آشکار است، سعه‌ صدر ایشان‌ در پاسخگویی‌ به‌ اشکالات‌ و ایرادات‌ مطرح‌ شده‌ جذاب‌ و دلنشین، و برای‌ زمانه‌ ما آموزنده‌ است. این‌ خود نشان‌ از رابطه‌ دو سویه‌ای‌ دارد که‌ در آن‌ زمان‌ میان‌ عالمان‌ دینی‌ روشن‌بین‌ و روشنفکران‌ دینی‌ متعهد برقرار بوده‌ است. با کمال‌ تأسف، بحث‌ شناخت‌ به‌ دلیل‌ تقارن‌ با اوج‌گیری‌ نهضت‌ اسلامی‌ و مسافرت‌ ایشان‌ به‌ اروپا و آمریکا جهت‌ ایجاد هماهنگی‌های‌ لازم‌ میان‌ ایرانیان‌ مسلمان‌ مبارز مقیم‌ آن‌ دیار و حرکت‌ رو به‌ رشد مردم‌ در ایران‌ علیه‌ نظام‌ ظلم‌ و ستم‌ و بهره‌کشی، ناتمام‌ ماند و هیچ‌ گاه‌ امکان‌ تکمیل‌ آن‌ فراهم‌ نشد، هرچند در سال‌۱۳۵۹ بحثهایی‌ در این‌ موضوع، و این‌ بار عنوان‌ «شناخت‌ از دیدگاه‌ فطرت»، در طی‌ جلساتی‌ محدود توسط‌ ایشان‌ در شاخه‌ دانشجویی‌ حزب‌ جمهوری‌ اسلامی‌ مطرح‌ شد که‌ مجموعه‌ آن‌ با همین‌ عنوان‌ از سوی‌ بنیاد نشر آثار واندیشه‌های‌ شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی‌ منتشر گردیده‌ است.

دریافت کتاب شناخت از دیدگاه قران

بهداشت و تنظیم خانواده

behdasht o tanzimkhanevadeیکی‌ از مشکلات‌ اجتماعی‌ که‌ جامعه‌ ایران، بویژه‌ طی‌ دو دهه‌ گذشته، با آن‌ دست‌ به‌ گریبان‌ بوده، رشد نامتناسب‌ و بی‌رویه‌ جمعیت‌ است. افزایش‌ چشمگیر زاد و ولد از یک‌ سو و محدودیت‌ منابع‌ مالی‌ و امکانات‌ رفاهی‌ از دیگر سو، مشکلات‌ بسیاری‌ را، هم‌ در قلمرو عمومی، یعنی‌ برنامه‌ریزی‌های‌ توسعه‌ اقتصادی‌ و فرهنگی، و هم‌ در حوزه‌ خصوصی، یعنی‌ تنظیم‌ امور خانواده‌های‌ ایرانی، پدید آورده‌ است. از طرف‌ دیگر، واقعیت‌ها حاکی‌ از این‌ است‌ که‌ اکثریت‌ قریب‌ به‌ اتفاق‌ مردم‌ ایران‌ خواهان‌ آن‌ هستند که‌ امور اجتماعی‌ خود را به‌ گونه‌ای‌ تنظیم‌ کنند و سامان‌ بخشند که‌ با قوانین‌ اسلامی‌ و موازین‌ شرعی‌ مغایرت‌ نداشته‌ باشد. آنان‌ این‌ پایبندی‌ را بخشی‌ از هویت‌ تاریخی‌ و فرهنگی‌ خود می‌شمارند. با این‌ همه، به‌ نظر می‌رسد به‌رغم‌ رشد شایان‌ توجه‌ علم‌ فقه‌ در حوزه‌های‌ علمیه، به‌ منظور تبیین‌ روزآمد موازین‌ فقهی‌ در زمینه‌هایی‌ از این‌ دست‌ هنوز نیازمند تحقیق‌ و تتبع‌ بیشتر در فهم‌ و درک‌ زوایا و ظرایف‌ صورت‌ مسائل‌ هستیم. کتاب‌ بهداشت‌ و تنظیم‌ خانواده‌ مجموعه‌ چهار گفتار از آیت‌ الله‌ شهید دکتر۱ بهشتی،۳ بهشتی‌ است‌ که‌ در بهار سال‌۱۳۵۱ در جلسات‌ انجمن‌ اسلامی‌ پزشکان‌ با عنوان‌ «بهداشت‌ و تنظیم‌ خانواده‌ از نظر اسلام» ایراد شده‌ است. سابقه‌ طرح‌ بحث‌ به‌ اندکی‌ پیش‌ از آن‌ جلسات‌ بازمی‌گردد. در اوایل‌ دهه‌ پنجاه‌ سازمان‌ بهداشت‌ جهانی‌ تصمیم‌ گرفت‌ کنفرانسی‌ را در رباط، پایتخت‌ کشور مراکش، برگزار کند و دیدگاه‌ اندیشمندان‌ مسلمان‌ را در زمینه‌ تنظیم‌ خانواده‌ به‌ دست‌ آورد. بدین‌ منظور از صاحبنظران ‌۲۲ کشور مسلمان‌ دعوت‌ کرد تا مقالاتی‌ در این‌ زمینه‌ ارائه‌ دهند. در میان‌ دانشمندان‌ شیعی‌ از دکتر بهشتی‌ نیز خواسته‌ شد تا به‌ یکی‌ از موضوعات‌ مورد بحث‌ کنفرانس‌ بپردازد. ایشان‌ موضوع‌ نازا کردن‌ و سقط‌ جنین‌ را در فقه‌ اسلامی‌ و بویژه‌ فقه‌ شیعه‌ انتخاب‌ کرد و مورد بحث‌ و بررسی‌ قرار داد و صورت‌ مکتوب‌ آن‌ را با عنوان: «حکم‌ الاجهاض‌ و التعقیم‌ فی‌ الشریعه‌ الاسلامیه» ارسال‌ کرد. ایشان‌ معتقد بود که‌ بحث‌ پیشگیری‌ تا حد مطلوبی‌ مورد توجه‌ قرار گرفته‌ و در میان‌ فقهای‌ اسلامی‌ تحت‌ عنوان‌ عزل‌ از آن‌ بحث‌ شده‌ است، اما بحث‌ نازا کردن‌ و سقط‌ جنین‌ نیازمند بررسی‌ جدی‌تری‌ است، لذا این‌ بحث‌ را ادامه‌ داد. پس‌ از آن‌ فرصتی‌ فراهم‌ شد تا ایشان‌ بتواند در داخل‌ ایران، در محفلی‌ علمی، زاویه‌های‌ مختلف‌ این‌ بحث‌ را بکاود؛ در جمعی‌ که‌ از زبده‌ترین‌ محققان‌ کشور با تخصصهای‌ مختلف‌ در آن‌ حضور داشتند. حاصل‌ این‌ بحثها نوارهایی‌ بود که‌ پیاده‌ شده‌ و به‌ صورت‌ کتاب‌ درآمده‌ است. بی‌گمان‌ بحث‌ تنظیم‌ خانواده‌ متضمن‌ تأکید بر رعایت‌ مصالح‌ خانواده‌ و پیش‌بینی‌ مشکلات‌ کثرت‌ عائله‌ از جنبه‌های‌ اقتصادی، تربیتی‌ و اجتماعی‌ است. دانش‌ بهداشت‌ و تنظیم‌ خانواده‌ برای‌ توالد و تناسل، رعایت‌ فاصله‌ میان‌ زایمانها، و درمان‌ کودک‌ و مادر، نظمی‌ را پیشنهاد می‌کند و معتقد است‌ برای‌ هر خانواده‌ رعایت‌ تناسب‌ معیشت‌ با تعداد عائله‌ ضروری‌ است. آنچه‌ در باب‌ پیشگیری‌ از نگاه‌ فردی‌ و خانوادگی‌ مطرح‌ است، فقط‌ تنها کم‌ شدن‌ تعداد فرزندان‌ نیست، بلکه‌ برنامه‌ریزی‌ توأم‌ با آینده‌نگری‌ برای‌ رسیدگی‌ به‌ وضع‌ اطفال‌ و رعایت‌ فاصله‌ میان‌ تولد نوزادان‌ است. نکته‌ دیگر، یادآوری‌ اهمیت‌ مسئولیتهای‌ پدر و مادر و جامعه‌ در برابر فرزندان‌ است. بسیاری، به‌ گمان‌ اینکه‌ حکومتها در امر برنامه‌ریزی‌ و تغذیه‌ و تأمین‌ نیازهای‌ اقتصادی‌ کوتاهی‌ می‌کنند و از امکانات‌ بالقوه‌ کشور و جهان‌ استفاده‌ نمی‌کنند، رعایت‌ اصول‌ تنظیم‌ خانواده‌ را ضروری‌ نمی‌دانند. به‌ همین‌ دلیل‌ دکتر بهشتی‌ در آغاز سخن‌ به‌ ضرورتهای‌ بهداشت‌ و تنظیم‌ خانواده‌ می‌پردازد و واقعیتهای‌ زندگی‌ کنونی‌ را توصیف، و تأکید می‌کند کسانی‌ که‌ در این‌ زمینه‌ کار می‌کنند عمدتاً‌ تحت‌ تأثیر روحیه‌ انسانی‌ و عاطفه‌ عمومی‌ و متأثر از ناهنجاریها و نابسامانیهای‌ کشورهای‌ پرجمعیت‌ به‌ این‌ سمت‌ و سو روی‌ آورده‌اند، و قدرتهای‌ جهانی‌ نیز حتی‌ اگر انگیزه‌های‌ دیگری‌ داشته‌ باشند، دست‌ کم‌ در کشورهای‌ خود این‌ توصیه‌ را عمل‌ کرده‌ و دارای‌ خانواده‌های‌ کم‌فرزند هستند. مهمترین‌ فراز بحث‌ دکتر بهشتی، که‌ در عین‌ حال‌ طولانی‌ترین‌ قسمت‌ را تشکیل‌ می‌دهد، بحث‌ سقط‌ جنین‌ است؛ زیرا از نظر اکثر متفکران‌ و اندیشمندان‌ مسلمان، و همچنین‌ صاحبنظرانی‌ که‌ در این‌ بحث‌ علمی‌ حضور داشته‌اند، تنظیم‌ خانواده‌ و روشهای‌ پیشگیری‌ چون‌ عزل‌ و مانند آن‌ بدون‌ اشکال‌ است، اما نسبت‌ به‌ سقط‌ جنین‌ بحث‌ و تردید وجود دارد. مهمترین‌ نگرانی‌ در نظر این‌ گروه‌ شائبه‌ قتل‌ نفس‌ است. برای‌ همین‌ است‌ که‌ دکتر بهشتی‌ تلاش‌ می‌کند تا توضیح‌ دهد طبق‌ مبانی‌ فقهی، جنین‌ پیش‌ از چهار ماهگی‌ موجود انسانی‌ نیست، لذا سقط‌ جنین‌ در چنین‌ حالتی‌ قتل‌ نفس‌ نیست. مهمترین‌ دلیل‌ ایشان‌ در این‌ زمینه‌ روایاتی‌ است‌ که‌ در بخش‌ دیات‌ آمده‌ و جنین‌ را پیش‌ از نفخه‌ روح، انسان‌ تلقی‌ نمی‌کند و دیه‌ کامل‌ برای‌ آن‌ قائل‌ نیست. ایشان‌ خود را در این‌ میدان‌ تنها نمی‌انگارد و به‌ آرأ کسانی‌ چون‌ محقق‌ حلی‌ در شرایع‌ الاسلام‌ و نجفی‌ در جواهر الکلام‌ استشهاد، و گاه‌ استناد، می‌کند. یکی‌ از نکات‌ جالب‌ توجه‌ و خواندنی‌ این‌ کتاب‌ مباحث‌ و نقدهایی‌ است‌ که‌ از سوی‌ اندیشمندانی‌ همچون‌ استاد شهید آیت‌ الله‌ مرتضی‌ مطهری‌ و علامه‌ فقید آیت‌ الله‌ محمد تقی‌ جعفری‌ و شادروان‌ دکتر کاظم‌ سامی‌ طرح‌ می‌شود، که‌ به‌ نوبه‌ خود بر ارزش‌ کتاب‌ حاضر می‌افزاید. گرچه‌ قالب‌ بحثهای‌ موجود در این‌ کتاب‌ به‌ شکل‌ سخنرانی‌ است، اما آن‌ بحثها چنان‌ با طراوت، در محیطی‌ باز و با سعه‌ صدر طرح‌ شده‌ که‌ جلسات‌ را به‌ میزگردی‌ گرم‌ و گیرا تبدیل‌ کرده‌ است. استاد مطهری‌ با تنظیم‌ خانواده‌ و ضرورتهای‌ آن‌ با دکتر بهشتی‌ همراهی‌ می‌کند و قبول‌ دارد که‌ پیش‌ از انعقاد نطفه‌ همه‌ کار برای‌ مانع‌ شدن‌ آن‌ می‌توان‌ انجام‌ داد، اما اعتقاد دارد عمل‌ سقط‌ جنین‌ خالی‌ از اشکال‌ نیست. سپس‌ استاد جعفری‌ به‌ میدان‌ می‌آید. نکته‌ مهم‌ ایشان‌ در نقد سخنان‌ دکتر بهشتی‌ این‌ است‌ که‌ از همان‌ زاویه‌ روایتی‌ و فقهی‌ به‌ نقد نظریه‌ حلیت‌ سقط‌ جنین‌ می‌پردازد. استاد جعفری، برخلاف‌ استاد مطهری، برای‌ استنباط‌ حکم‌ حرمت‌ به‌ استشمام‌ فقها (نه‌ استحسان، که‌ دکتر بهشتی‌ نسبت‌ به‌ آن‌ اشکال‌ دارد) استناد می‌کند؛ یعنی‌ فضا و جو فقها را حول‌ دو روایت‌ مورد بررسی‌ قرار می‌دهد و می‌خواهد استنباط‌ کند که‌ این‌ عمل‌ نه‌ تنها کفاره‌ و دیه‌ دارد، بلکه‌ حرمت‌ هم‌ دارد؛ آنگاه‌ از تعبیر «جنایت» در اسقاط‌ جنین‌ در کلمات‌ فقها برای‌ دلیل‌ حرمت‌ سود می‌جوید. دکتر بهشتی‌ به‌ اشکالات‌ و شبهات‌ پاسخ‌ می‌دهد و با متانت‌ همیشگی‌ اصول‌ و مبانی‌ خود را یادآور می‌شود. در آغاز تأکید می‌کند این‌ اشکالات‌ به‌ نظریه‌ ایشان‌ آسیبی‌ نمی‌رساند و سقط‌ جنین‌ پیش‌ از ولوج‌ روح، قتل‌ انسان‌ به‌ حساب‌ نمی‌آید و اگر میان‌ زن‌ و مرد توافق‌ حاصل‌ شد حرمت‌ ندارد. اما با این‌ همه‌ یادآور می‌شود که‌ مطالبش‌ فتوا نیست‌ و این‌ بحثها جنبه‌ راهبرد عملی‌ ندارد، و می‌افزاید که‌ باید روی‌ این‌ مسأله‌ بیش‌ از این‌ مطالعه‌ و بررسی‌ کرد تا بتوانیم‌ وضع‌ خودمان‌ را در برابر این‌ ادله‌ مشخص‌ کنیم، و از یاد نبریم‌ که‌ گرایش‌ به‌ احتیاط‌ امری‌ است‌ و بحث‌ علمی‌ و تحقیق، مسأله‌ دیگری‌ است. به‌ منظور تکمیل‌ دیدگاهها، در کنار سخنان‌ دکتر بهشتی‌ نقطه‌ نظرات‌ دیگر حاضران‌ و سخنرانان‌ در آن‌ جلسات‌ را نیز در این‌ کتاب‌ آمده‌ است، به‌ گونه‌ای‌ که‌ خوانندگان‌ با مطالعه‌ این‌ اثر با دیدگاههای‌ مختلفی‌ در مورد کنترل‌ جمعیت‌ مواجه‌ خواهند شد که‌ صاحبان‌ آنها سعی‌ داشته‌اند هر یک‌ را به‌ اندیشه‌ دینی‌ مستند یا منسوب‌ سازند. همچنین، جهت‌ استفاده‌ بیشتر، مقاله‌ ارسالی‌ دکتر بهشتی‌ به‌ کنگره‌ «الاسلام‌ و تنظیم‌ الاسره» که‌ به‌ زبان‌ عربی‌ نگارش‌ یافته‌ و تقریباً‌ همین‌ محتوا را به‌ زبانی‌ فنی‌ بیان‌ کرده، به‌ همراه‌ ترجمه‌ آن‌ پیوست‌ کتاب‌ حاضر شده‌ است. افزون‌ بر موضوعات‌ مطرح‌ شده،– مانند ضرورت‌ کنترل‌ موالید در جامعه‌ اسلامی، استفاده‌ از عوامل‌ پیشگیری‌ از نظر اسلام، مسأله‌ تعقیم‌ و نازا کردن‌ طبی‌ زن‌ و مرد از نظر اسلام‌ و سقط‌ جنین‌ در مراحل‌ گوناگون‌ رشد آن‌ از نظر اسلام،– شیوه‌ استدلال‌ و استنباط‌ فقهی‌ دکتر بهشتی‌ در برخورد با مسایل‌ روز، جایگاه‌ نظرات‌ کارشناسی‌ در آن، دقت‌ نظر و موشکافی‌ مطالب‌ از سوی‌ شرکت‌ کنندگان‌ در بحث‌ نیز در خور تأمل‌ بسیار است. افزون‌ بر این، انتشار این‌ گونه‌ مباحث‌ می‌تواند به‌ لحاظ‌ تاریخی‌ نیز مفید باشد، چرا که‌ نمایانگر بستر فکری‌ نهضت‌ مردم‌ مسلمان‌ این‌ مرز و بوم‌ است‌ که‌ به‌ انقلاب‌ شکوهمند سال‌۱۳۵۷ انجامید، و نیز حاکی‌ از بضاعت‌ فرهنگی‌ آن‌ است.

دریافت کتاب بهداشت و تنظیم خانواده

 

بایدها و نبایدها

bayadha&nabayadhaاین‌ کتاب‌ در برگیرنده‌ سلسله‌ مباحث‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ است‌ که‌ بین‌ سالهای‌۱۳۴۹ تا۱۳۵۵ در جلسات‌ تفسیر قرآنی‌ که‌ در شامگاه‌ هر یکشنبه‌ با عنوان‌ کتاب‌ «مکتب‌ قرآن» تشکیل‌ می‌شده‌ ایراد گردیده‌ است. دکتر بهشتی‌ در این‌ جلسات‌ به‌ تفسیر و توضیح‌ آیات‌۱۰۲ تا۱۱۰ سوره‌ آل‌ عمران‌ و مبحث‌ بسیار ارزنده‌ و در عین‌ حال‌ به‌ فراموشی‌ سپرده‌ شده‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر می‌پرداخت. بی‌ عدالتی‌یی‌ که‌ به‌واسطه‌ کج‌فهمی‌ها یا برداشتهای‌ سطحی‌ از یک‌ سو و اعمال‌ و اجرای‌ ناصحیح‌ این‌ اصل‌ در میان‌ مسلمین‌ از دگر سوی‌ بر این‌ تکلیف‌ مهم‌ و انسان‌ ساز روا گردیده‌ بسی‌ تأسفبار است. آنگاه‌ که‌ نقش‌ بنیادین‌ این‌ اصل‌ در شناخت‌ خیر و شر، پسندیده‌ و ناپسند، باید و نباید در نظر گرفته‌ شود، و آنگاه‌ که‌ کارکرد اجتماعی‌ آن‌ در سالم‌ سازی‌ محیط‌ اجتماعی‌ و فراهم‌ نمودن‌ زمینه‌ و شرایط‌ مناسب‌ برای‌ اعمال‌ انتخابگری‌ انسانها فهم‌ شود، پیامدهای‌ زیانبار این‌ غفلت‌ و جهالت‌ بیشتر و بیشتر آشکار می‌گردد. بحت‌ و گفتگو درباره‌ داوریهای‌ اخلاقی‌ و ارزشی‌ انسان‌ در پاسخ‌ به‌ اینکه‌ باید چه‌ انجام‌ دهد و به‌ چه‌ کاری‌ مبادرت‌ نورزد، عمری‌ به‌ درازای‌ زندگانی‌ بشر دارد. بخش‌ مهمی‌ از فلسفه‌ اخلاق‌ و حکمت‌ عملی‌ را در تاریخ‌ اندیشه‌ بشر همین‌ بحث‌ به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است. دغدغه‌ و دل‌نگرانی‌ هر انسان‌ در تمامی‌ لحظات‌ زندگی‌ خود این‌ است‌ که‌ درست‌ را از نادرست‌ تمیز دهد و باید و نباید زندگانی‌ خویش‌ را بشناسد و راه‌ خویش‌ را از میان‌ هزارراهه‌هایی‌ که‌ در برابر او دام‌ و دامن‌ گسترانده‌ بیابد. این‌ از آن‌ روست‌ که‌ «انسان‌ موجودی‌ است‌ که‌ باید انتخابگر به‌ دنیا بیاید، انتخابگر بزرگ‌ شود، انتخابگر زندگی‌ کند، انتخابگر به‌ راه‌ فساد برود، انتخابگر به‌ راه‌ اصلاح‌ برود»(ص‌(۱۷۷ و این‌ خود طرح‌ کلی‌ جامعه‌ اسلامی‌ و چهارچوب‌ اعمال‌ قدرت‌ حکومت‌ اسلامی‌ را تعیین‌ می‌کند؛ چرا که‌ «تا لحظه‌ مرگ‌ هرگز نباید زمینه‌ انتخاب‌ از دست‌ انسان‌ گرفته‌ شود» و در نتیجه‌ «نظام‌ اجتماعی‌ و اقتصادی‌ اسلام‌ را، نظام‌ تربیتی‌ اسلام‌ را، نظام‌ کیفر و مجازات‌ و حقوق‌ جزایی‌ اسلام‌ را، نظام‌ مدنی‌ و حقوق‌ مدنی‌ و اداری‌ اسلام‌ را، همه‌ را باید پس‌ از توجه‌ به‌ این‌ اصل‌ شناخت. هر جا انسان‌ از انتخابگری‌ بیفتد دیگر انسان‌ نیست.»(ص‌(۱۷۸ اما اسباب‌ و عواملی‌ هستند که‌ همواره‌ این‌ انتخابگری‌ را مورد تهدید قرار می‌دهند: «انسان‌ اسلام‌ نه‌ زیر ضربات‌ تازیانه‌ تبلیغات‌ شهوت‌انگیز انتخابگری‌اش‌ را از دست‌ می‌دهد… و نه‌ زیر ضربات‌ کشنده‌ فقر و ناداری‌ و ضربات‌ مهلک‌ اقتصادی.»(ص‌(۱۷۷ و اینجاست‌ که‌ نقش‌ سازنده‌ و حیاتی‌ اصل‌ فراموش‌ شده‌ (و یا آمیخته‌ با فهمی‌ تنگ‌نظرانه‌ و محدود) امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر روشن‌ می‌شود. واداشتن‌ به‌ پسندیده‌ (بدون‌ تحمیل) و بازداشتن‌ از ناپسند (به‌ دور از تجسس‌ و تفحص‌ غیر اخلاقی) ضامن‌ بقای‌ سلامت‌ جامعه‌ اسلامی‌ است. این‌ بیش‌ و کم‌ همان‌ مفهومی‌ است‌ که‌ در فرهنگ‌ امروز بشر، خصوصاً‌ آنجا که‌ به‌ مبارزه‌ با مفاسد اجتماعی‌ ناشی‌ از روابط‌ قدرت‌ مربوط‌ می‌شود، با عنوان‌ نقد اجتماعی‌ شناخته‌ شده‌ است. دامنه‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر به‌ همه‌ ساختارها و نهادهای‌ اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی‌ و سیاسی‌ جامعه‌ اسلامی‌ گسترده‌ است، چنانکه‌ لازمه‌ برخورداری‌ از حکومت‌ حق‌ و عدل‌ مشروط‌ است‌ به‌ رعایت‌ کامل‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر. هر نوع‌ قدرتی‌ را که‌ شما در جامعه‌ فرض‌ کنید در معرض‌ خطر انحراف‌ از حق‌ است. این‌ شما و این‌ جامعه‌ هستید که‌ باید با توجه‌ به‌ اهمیت‌ و نقش‌ بسیار مؤ‌ثر صاحبان‌ قدرت‌ و کسانی‌ که‌ بر منصبهای‌ گوناگون‌ اجتماعی‌ تکیه‌ زده‌اند در سعادت‌ خود بکوشید.» گستره‌ این‌ اصل، به‌لحاظ‌ عاملان‌ اجرای‌ آن، همه‌ آحاد امت‌ اسلامی‌ هستند، چرا که‌ بنا به‌ نص‌ صریح‌ کتاب‌ و سنت، «فرد فرد شما باید بدانید راه‌ رسیدن‌ به‌ سعادت‌ و راه‌ رسیدن‌ به‌ حکومت‌ حق‌ و عدل‌ این‌ است‌ که‌ شما از طریق‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر به‌ چنین‌ هدفی‌ برسید.»(صص‌۱۶۰-۱۶۱ ) محور جالب‌ توجه‌ دیگر در مجموعه‌ بحثهایی‌ که‌ در این‌ کتاب‌ آمده‌ است‌ مراتب‌ شناخت‌ معروف‌ و منکر است. دکتر بهشتی‌ برای‌ این‌ شناخت‌ مراحلی‌ برشمرده‌ است: علی‌ الاصول‌ خیر و شر همه‌کس‌فهم‌ و همه‌کس‌شناس‌ است؛ هر چند که‌ گاه‌ دارای‌ پیچیدگیهایی‌ است‌ که‌ اندیشه‌ورزی‌ بیشتر می‌طلبد و در خور ورزیدگان‌ عالم‌ و فکر و اندیشه‌ است، و گاه‌ در دایره‌ شناساییهایی‌ از زاویه‌ دید امام‌ صورت‌ می‌گیرد: همو که‌ چون‌ مسئولیت‌ رهبری‌ جامعه‌ را به‌عهده‌ دارد در محاسبه‌ جنبه‌های‌ مثبت‌ و منفی‌ هر تصمیم‌ باید از منظری‌ عام‌تر، مصالح‌ عامه‌ مسلمین‌ را نیز در نظر گیرد. چنانچه‌ ملاحظه‌ خواهد شد، مباحث‌ این‌ کتاب‌ مملو از برداشتهای‌ اصولی، همه‌سونگر و نظام‌مندی‌ است‌ که‌ درصدد پاسخ‌یابی‌ به‌ پرسشهای‌ زمان‌ ما از دین‌ است. این‌ مجموعه‌ شامل‌ پانزده‌ گفتار بوده‌ که‌ با وجود تلاش‌ فراوان، بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های‌ شهید دکتر بهشتی‌ تا زمان‌ انتشار کتاب‌ موفق‌ به‌ یافتن‌ نوارهای‌ پنج‌ جلسه‌ مفقود نشده‌ است. به‌ همین‌ دلیل‌ برخی‌ از جلسات‌ ناقص‌ می‌باشند. در عین‌ حال، از آنجا که‌ شیوه‌ دکتر بهشتی‌ بر این‌ روال‌ بوده‌ است‌ که‌ معمولاً‌ خلاصه‌ مطالب‌ جلسات‌ پیشین‌ را در ابتدای‌ هر جلسه‌ باز گوید می‌تواند به‌عنوان‌ یک‌ مجموعه‌ کامل‌ مورد استفاده‌ قرار گیرد.

دریافت کتاب باید‌ها و نباید‌ها

آزادی، هرج و مرج، زورمداری

azaduهر حرکت‌ اجتماعی‌ که‌ به‌ منظور اصلاح‌ جامعه‌ شکل‌ گیرد دو هدف‌ عمده‌ را دنبال‌ می‌کند: نخست، رفع‌ موانع‌ و تخریب‌ ساختارهای‌ نابهنجار؛ و دوم، ایجاد زیربناها و ساختارهای‌ جدید. آن‌ تخریب‌ و این‌ ایجاد بر مبنای‌ ملاکها و معیارهایی‌ صورت‌ می‌پذیرد که‌ بر اساس‌ آنها حرکت‌ از وضع‌ موجود به‌ وضع‌ مطلوب‌ شکل‌ می‌گیرد. انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ نیز، که‌ پس‌ از به‌ بن‌بست‌ کشاندن‌ حرکتهای‌ اصلاح‌طلبانه‌ توسط‌ پهلوی‌ها با هدف‌ رفع‌ موانع‌ اصلاح‌ و برپایی‌ جامعه‌ای‌ که‌ زمینه‌ساز رشد و تعالی‌ انسانها باشد صورت‌ گرفت، دو هدف‌ اساسی‌ داشت: یکی‌ محو پایه‌های‌ ظلم، ستم، بی‌عدالتی، اختناق‌ و سرکوب؛ و دیگری‌ تصحیح‌ و تشکیل‌ نهادها و ساختارهای‌ جامعه‌ای‌ متفاوت. از همین‌ رو، پاسداری‌ از آزادیهای‌ فردی‌ و اجتماعی‌ در برابر توسعه‌طلبی‌ گروههای‌ فشار و سلطه‌طلبی‌ حکومت، از جمله‌ مهمترین‌ دغدغه‌های‌ فکری‌ و عملی‌ رهبران‌ و فعالان‌ انقلاب‌ بود. از دیگر سو، انقلاب‌ اسلامی، مانند هر نهضت‌ اصلاح‌طلبانه‌ دیگر، با توطئه‌ها و دسیسه‌های‌ داخلی‌ و خارجی‌ که‌ یا در جهت‌ ویرانی‌ نظام‌ نوپای‌ جمهوری‌ اسلامی‌ و یا در جهت‌ کسب‌ و بسط‌ منافع‌ گروهی‌ یا فردی‌ قدرت‌طلبان‌ و سیطره‌جویان‌ صورت‌ می‌پذیرفت، مواجه‌ بود. نخستین‌ سالهای‌ تاریخ‌ ایران‌ پس‌ از انقلاب‌ پر است‌ از مشکلات‌ کوچک‌ و بزرگی‌ که‌ هر روز در گوشه‌ و کنار این‌ سرزمین‌ پهناور بروز می‌کرد. در چنین‌ شرایط‌ فکری‌ و اجتماعی‌ بود که‌ طی‌ سالهای‌۱۳۵۷-۶۰ بحث‌ «آزادی، هرج‌ و مرج‌ و زورمداری» از عمده‌ترین‌ مسایل‌ روز شد. شایان‌ توجه‌ اینکه‌ با توجه‌ به‌ کثرت‌ سازمانها، احزاب‌ و گروههای‌ سیاسی‌ بزرگ‌ و کوچک‌ در کشوری‌ که‌ تازه‌ از اختناق‌ رسته‌ و جامعه‌ای‌ که‌ تازه‌ طعم‌ آزادی‌ را چشیده‌ بود، در بسیاری‌ از موارد ابراز عقاید سیاسی‌ را به‌ مرز شایعه‌پراکنی، تشویش‌ اذهان‌ و نشر اکاذیب‌ می‌کشانید و جو‌ سیاسی‌ را گاه‌ به‌ حد‌ی‌ آلوده‌ و ملتهب‌ و پرتشنج‌ می‌ساخت‌ که‌ امکان‌ بازشناخت‌ واقعیت‌ از توهم، غوغاگری‌ از انتقاد، و حق‌ از باطل‌ را از شهروندانی‌ که‌ در نخستین‌ تجربه‌ زندگی‌ آزادانه‌ قرار داشتند، سلب‌ می‌کرد. چنین‌ بود که‌ انجام‌ جلسات‌ مناظره‌ که‌ در آن‌ احزاب‌ گوناگون‌ رو در روی‌ یکدیگر و با صراحت‌ و شفافیت‌ به‌ توضیح‌ مواضع‌ خود بپردازند ضرورت‌ پیدا کرد. هنگامی‌ که‌ «سازمان‌ صدا و سیمای‌ جمهوری‌ اسلامی» تصمیم‌ گرفت‌ در این‌ زمینه‌ نقش‌ بایسته‌ خود را ایفا کند، آیت‌الله‌ دکتر۱ بهشتی،۱۰ بهشتی‌ که‌ هم‌ از رهبران‌ انقلاب‌ و طراحان‌ نظام‌ و هم‌ دبیر کل‌ حزب‌ جمهوری‌ اسلامی‌ بود، با وجود مشغله‌های‌ روزمره‌ فراوان، دعوت‌ را پذیرا شد. سابقه‌ شرکت‌ دکتر بهشتی‌ در این‌گونه‌ جلسات‌ اما، به‌ سالها پیش‌ از وقوع‌ انقلاب‌ اسلامی‌ بازمی‌گشت. دانشجویان‌ ایرانی‌ دهه‌۱۳۴۰ ش‌ که‌ در اروپا مشغول‌ تحصیل‌ بودند بخوبی‌ به‌ یاد می‌آورند که‌ وی‌ به‌ تأثیر و اهمیت‌ جلسات‌ گفتگوی‌ صادقانه‌ و شفاف‌ باوری‌ ژرف‌ داشت‌ و در جلسات‌ متعدد، چه‌ با اندیشمندان‌ ادیان‌ و مکاتب‌ فکری‌ دیگر و چه‌ با فعالان‌ و رهبران‌ گروههای‌ سیاسی‌ ایرانی‌ مقیم‌ اروپا، شرکت‌ می‌کرد. آنچه‌ در تمامی‌ این‌ مناظره‌ها و گفتگوها، و از جمله‌ در جلسات‌ مناظره‌ای‌ که‌ متن‌ آنها را در این‌ کتاب‌ خواهید خواند، جلب‌ توجه‌ می‌کند، انصاف‌ و متانت‌ در گفتگو، در عین‌ صلابت‌ و شفافیت‌ در تبیین‌ دیدگاهها و مواضع‌ از سوی‌ دکتر بهشتی‌ است. همان‌ گونه‌ که‌ در ابتدای‌ جلسه‌ اول‌ آمده‌ است، گروههای‌ سیاسی‌ که‌ حیات‌ خود را در گرو غوغاسالاری‌ و جنجال‌آفرینی‌ می‌دیدند از شرکت‌ در این‌ مناظره‌ها سر باز زدند. فاجعه‌ انفجار دفتر مرکزی حزب‌ جمهوری‌ اسلامی‌ که‌ تنها چند ماه‌ پس‌ از پخش‌ این‌ مناظره‌ها رخ‌ داد، روشنگر این‌ واقعیت‌ است‌ که‌ غوغاسالاران‌ وجود فردی‌ مانند دکتر بهشتی‌ را که‌ با تکیه‌ بر تواناییهای‌ شگرف‌ خود در مدیریت‌ حرکتهای‌ اجتماعی، اندیشه‌ نظام‌مند، ایمان‌ ژرف‌ به‌ توانایی‌ دین‌ در اداره‌ جامعه‌ و عشق‌ به‌ خدمت‌ به‌ مردم‌ ستمدیده‌ این‌ مرز و بوم، در جهت‌ تحقق‌ آرمانهای‌ بزرگ‌ و آرزوهای‌ دیرینه‌ آنان‌ تلاش‌ می‌کرد، برنتافتند و پس‌ از شکست‌ امواج‌ پیاپی‌ تهمت‌ و افترا، حذف‌ او را تنها راه‌ نجات‌ خود یافتند. همانطور که‌ در پیشگفتار کتاب‌ آمده‌ است، انگیزه‌ بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ از انتشار متن‌ گفتگوهای‌ این‌ جلسات‌ مناظره، افزون‌ بر آشنا ساختن‌ نسل‌ جدید جامعه‌ ایران‌ با افکار و اندیشه‌های‌ دکتر بهشتی، پرتوافکنی‌ بر بخشهای‌ فراموش‌ شده‌ای‌ از تاریخ‌ نهضت‌ مردم‌ ایران‌ بوده‌ است. شایان‌ ذکر است‌ که‌ تعداد جلسات‌ مذکور پنج‌ جلسه‌ بوده‌ است، اما در این‌ کتاب‌ فقط‌ دو جلسه‌ آمده‌ است. این‌ بنیاد پس‌ از دو سال‌ تلاش‌ پیگیر از طرق‌ گوناگون‌ جهت‌ به‌ دست‌ آوردن‌ نوارهای‌ جلسات‌ باقیمانده‌ از آرشیو سازمان صدا و سیمای‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران، همچنان‌ ناکام‌ ماند. لازم‌ به‌ یادآوری‌ است‌ دکتر بهشتی‌ بنابر رویه‌ خود برای‌ شرکت‌ در این‌ گونه‌ جلسات، از قبل، رئوس‌ مطالب‌ بحث‌ خود را مکتوب‌ و در حین‌ جلسه‌ نیز سؤ‌الات‌ و یا انتقادات‌ مطروحه‌ درباره‌ بحث‌ خود و همچنین‌ انتقاداتش‌ بر مباحث‌ مقابل‌ را نیز یادداشت‌ می‌نمودند. تا در خلال‌ همان‌ جلسه‌ و یا در جلسه‌ بعد به‌ آن‌ موارد بپردازند. جالب‌ آنکه‌ ایشان‌ برای‌ پاسخگویی‌ به‌ مباحث‌ مطرح‌ شده‌ در این‌ میز گرد، بسیاری‌ اسناد و مدارک‌ مختلف‌ را جمع‌ آوری‌ و دسته‌ بندی‌ کرده‌ بودند، تا ضمن‌ ارائه‌ بحث‌ مورد نظر، اسناد گفتار خویش‌ را نیز عرضه‌ نمایند. آن‌ یادداشت‌ها در اختیار بنیاد نشر است‌ که‌ به‌ عنوان‌ نمونه‌ چند گراور از آنها را به‌ ضمیمه‌ همین‌ کتاب‌ برای‌ ملاحظه‌ آمده‌ است.

دریافت کتاب آزادی، هرج و مرج، زورمداری

نقش آزادی در تربیت کودک

naghsh azadiاین‌ کتاب‌ شامل‌ یازده‌ گفتار و نوشتار از آیت‌ الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ درباره‌ مسایل‌ گوناگون‌ تربیتی‌ است. سابقه‌ ورود به‌ این‌ قلمرو به‌ اولین‌ سالهای‌ تحصیل‌ دکتر بهشتی‌ در قم‌ باز می‌گردد. ایشان، که‌ هم‌ به‌ سبب‌ توجهی‌ که‌ به‌ اهمیت‌ تربیت‌ نسل‌ جدید نشان‌ می‌داد و هم‌ به‌ دلیل‌ اکراه‌ در استفاده‌ از شهریه‌ طلاب، با تکیه‌ بر دانش‌ خود در زمینه‌ انگلیسی‌ تصمیم‌ به‌ تدریس‌ در دبیرستانهای‌ قم‌ به‌ عنوان‌ دبیر زبان‌ انگلیسی‌ گرفت، پس‌ از مدت‌ کوتاهی‌ برای‌ مدیریت‌ دبیرستان‌ تازه‌ تأسیس‌ شده‌ “دین‌ و دانش” به‌ همکاری‌ فراخوانده‌ شد. وی‌ طی‌ این‌ سالها، نخستین‌ برنامه‌های‌ آموزشی‌ و تربیتی‌ مبتنی‌ بر اصول‌ علمی‌ آموزش‌ و پرورش‌ نوجوانان‌ مطابق‌ با مبانی‌ تربیتی‌ اسلام‌ طراحی‌ کرد و با دل‌ و جان‌ به‌ فعالیت‌ در این‌ زمینه‌ پرداخت. حاصل‌ آن‌ تلاش‌ برنامه‌ریزی‌ شده، تربیت‌ نسلی‌ خلاق، عالم، و پای‌بند به‌ اصول‌ اخلاقی‌ بود. بعدها از میان‌ آن‌ نسل‌ نیروهای‌ زبده‌ای‌ برخاستند که‌ پیش‌ و پس‌ از انقلاب‌ اسلامی، کمر به‌ خدمت‌ خلق‌ بستند و در عرصه‌های‌ گوناگون‌ خوش‌ درخشیدند. دکتر بهشتی‌ در پی‌ ایجاد این‌ حرکت‌ نوین، و فعالیتهای‌ دیگر اجتماعی‌ و سیاسی، به‌ دستور سازمان‌ امنیت‌ رژیم‌ ستمشاهی‌ از خدمت‌ در آموزش‌ و پرورش‌ منفصل‌ و به‌ تهران‌ تبعید گردید. اما با بازگشت‌ ایشان‌ از آلمان‌ در سال‌۱۳۴۹ ، بار دیگر به‌ دعوت‌ همفکران‌ خود، و به‌ ویژه‌ شهید حجت‌ الاسلام‌ دکتر باهنر، حجت‌ الاسلام‌ دکتر گلزاده‌ غفوری‌ و حجت‌ الاسلام‌ دکتر سید رضا برقعی‌ جهت‌ تنظیم‌ و تألیف‌ کتب‌ تعلیمات‌ دینی‌ به‌ همکاری‌ با سازمان‌ تألیف‌ کتابهای‌ درسی‌ آموزش‌ و پرورش‌ پرداخت‌ که‌ دستاورد آن‌ همکاری، ساماندهی‌ بنیادین‌ آن‌ کتابها، خصوصاً‌ در دوره‌ راهنمایی‌ و دبیرستان‌ بود که‌ نوجوانان‌ تشنه‌ معرفت‌ را با سرچشمه‌های‌ ناب‌ و زلال‌ معارف‌ دینی‌ آشنا می‌ساخت. در همین‌ دوران، با گروهی‌ از مبارزان، در سازماندهی‌ و توسعه‌ فعالیتهای‌ “بنیاد تعاون‌ و رفاه” و “مدرسه‌ رفاه” و همفکری‌ با مدارس‌ دیگری‌ که‌ با هدف‌ تربیت‌ نیروهای‌ متخصص‌ و متعهد شکل‌ گرفته‌ بودند پرداخت. از دیگر فعالیتهای‌ ایشان‌ در این‌ زمینه‌ می‌توان‌ از تشکیل‌ گروهی‌ از متخصصان‌ متعهد به‌ منظور تهیه‌ فهرستی‌ از کتابهای‌ متناسب‌ برای‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ یاد کرد که‌ به‌ گسترش‌ کتابخوانی، چه‌ در مدارس‌ و چه‌ در میان‌ خانواده‌ها، کمک‌ شایان‌ توجهی‌ نمود. گفتارها و نوشتارهای‌ این‌ کتاب‌ را می‌توان‌ در چند گروه‌ قرار داد. نخست‌ گفتارهایی‌ است‌ که‌ بیش‌ از انقلاب‌ اسلامی‌ برای‌ اولیأ و مربیان‌ برخی‌ مدارس‌ ایراد گردیده. نوشتار “عادت” ترجمه‌ مقاله‌ای‌ با همین‌ عنوان‌ از ویلیام‌ جیمز، فیلسوف‌ و روانشناس‌ معروف‌ امریکایی‌ است‌ که‌ در نشریه‌ مکتب‌ تشیع‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است. برخی‌ دیگر از گفتارها، از سلسله‌ مباحث‌ تفسیر قرآن‌ ایشان، که‌ به‌ موضوع‌ این‌ کتاب‌ مربوط‌ بوده، انتخاب‌ گردیده‌ است. و سرانجام‌ چند گفتار که‌ در همین‌ زمینه‌ و در سالهای‌ پس‌ از پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ایراد شده‌ است. افزون‌ بر نکات‌ جالب‌ و سودمند درباره‌ تعلیم‌ و تربیت، آنچه‌ در لابلای‌ سطور این‌ گفتارها و نوشتارها به‌ چشم‌ می‌خورد، تأثیر انسان‌شناسی‌ دکتر بهشتی‌ است‌ که‌ مُلهم‌ از انس‌ و الفت‌ دیرینه‌ و کاوشهای‌ ژرف‌ ایشان‌ در کتاب‌ و سنت‌ است‌ که‌ در آن‌ آزادی‌ و انتخابگری‌ به‌ عنوان‌ ویژگی‌های‌ برجسته انسان، نقشی‌ بس‌ مهم‌ ایفا می‌کند. سعی‌ دکتر بهشتی‌ بر این‌ بوده‌ که‌ نشان‌ دهد بهره‌مندی‌ از موهبت‌ خداوندی‌ آزادی‌ نه‌ تنها با دینداری‌ و تربیت‌ دینی‌ در تضاد نمی‌افتد، که‌ سرشت‌ بنیادین‌ روش‌های‌ تربیتی‌ متصف‌ به‌ اسلام‌ و قرآن‌ را تشکیل‌ می‌دهد.

دریافت کتاب نقش آزادی در تربیت کودک

 

خدا از دیدگاه قران

khodaخدا از دیدگاه‌ قرآن‌ از معدود نوشتارهای‌ بر جای‌ مانده‌ از آیت‌الله‌ شهید دکتر سید محمد حسینی‌ بهشتی‌ است. عمر به‌ نسبت‌ کوتاه‌ و مشغله‌ فراوان‌ ناشی‌ از برنامه‌ریزی‌ و سازماندهی‌ حرکتهای‌ اجتماعی‌ و مشارکت‌ فعال‌ در به‌ ثمر رسیدن‌ انقلاب‌ اسلامی‌ و پی‌ریزی‌ ارکان‌ نظام‌ جمهوری‌ اسلامی، مانع‌ از آن‌ شد که‌ ایشان‌ فرصت‌ و فراغت‌ لازم‌ را جهت‌ تنظیم‌ یادداشتهای‌ فراوانی‌ که‌ حاصل‌ سالها پژوهش‌ و مطالعه‌ جدی در معارف‌ دینی‌ بود بیابند و به‌ همین‌ دلیل، بیشتر آثار آن‌ اندیشمند ژرف‌نگر به‌ صورت‌ گفتار و یادداشتهای‌ ابتدایی‌ باقی‌ مانده‌ است. کتاب‌ حاضر پایان‌نامه‌ دکتری‌ ایشان‌ است‌ که‌ به‌ همین‌ صورت‌ در زمان‌ حیات‌ ایشان‌ نیز منتشر شد. شهید بهشتی‌ در سال‌ تحصیلی‌۱۳۲۹-۳۰ مؤ‌فق‌ به‌ اخذ درجه‌ کارشناسی‌ در رشته‌ فلسفه‌ اسلامی‌ (معقول) از دانشکده‌ الهیات‌ و معارف‌ اسلامی‌ دانشگاه‌ تهران‌- دانشکده‌ معقول‌ و منقول‌ وقت‌- شد. رساله‌ ایشان‌ در این‌ مقطع، با عنوان‌ “تحقیق‌ درباره‌ بساطت‌ یا ترکب‌ جسم”، به‌ راهنمایی‌ مرحوم‌ استاد دکتر محمود شهابی‌ تدوین‌ شد و هیئت‌ ممیزه‌ آن، علاوه‌ بر مرحوم‌ شهابی، مرحوم‌ راشد و مرحوم‌ الهی‌ قمشه‌ای‌ بودند. ایشان‌ در سال‌۱۳۳۵ داوطلب‌ ورود به‌ دوره‌ دکتری‌ در همان‌ رشته‌ شد. گذراندن‌ دروس‌ این‌ دوره‌ در سال‌۱۳۳۸ به‌ پایان‌ رسید. انجام‌ رساله‌ دکتری‌ با بحرانهای‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ آن‌ سالها و شرکت‌ فعال‌ وی‌ در نهضت‌ مردم‌ مسلمان‌ ایران‌ در آن‌ مقطع‌ تاریخی‌ مقارن‌ می‌شود و ایشان‌ عملاً‌ از به‌ پایان‌ رساندن‌ آن‌ باز می‌ماند. در سال‌۱۳۴۳ ، همزمان‌ با دستگیری‌ گروهی‌ از مبارزان‌ همرزم، و نیز توصیه‌ مراجع‌ تقلید و دوستان‌ و همفکران، بنابر آن‌ می‌شود که‌ برای‌ تصدی‌ مدیریت‌ مرکز اسلامی‌ هامبورگ‌ عازم‌ آلمان‌ شود، که‌ حضور پرثمر ایشان‌ تا سال‌۱۳۴۹ ادامه‌ می‌یابد. پس‌ از بازگشت‌ به‌ ایران‌ در سال‌۱۳۴۹ بار دیگر به‌ پیگیری‌ رساله‌ دکتری‌ می‌پردازد. ایشان‌ از این‌ رساله، با عنوان‌ “مسائل‌ مابعدالطبیعه‌ در قرآن”، به‌ راهنمایی‌ مرحوم‌ دکتر شهابی، در جلسه‌ دفاعیه‌ مورخ‌۱۱/۱ /۵۳، در حضور گروه‌ داوران، متشکل‌ از استاد شهید آیت‌الله‌ مطهری، استاد شهید دکتر مفتح، دکتر مصلح‌ و دکتر آریانپور، دفاع‌ می‌کند و رساله‌ با درجه‌ بسیار خوب‌ پذیرفته‌ می‌شود. از آنجا که‌ رساله‌ مذکور دارای‌ انسجام‌ و قوام‌ و ارزش‌ پژوهشی‌ بسیار بوده، با درخواست‌ دوستان‌ همفکر برای‌ انتشار آماده‌ می‌شود. در این‌ مرحله‌ است‌ که‌ نام‌ آن‌ به‌ “خدا از دیدگاه‌ قرآن” تغییر می‌یابد و ویرایش‌ ادبی‌ آن‌ توسط‌ حجه‌الاسلام‌ جواد اژه‌ای‌ و زیر نظر مستقیم‌ دکتر بهشتی‌ انجام‌ می‌شود و سرانجام‌ توسط‌ انتشارات‌ بعثت‌ منتشر می‌گردد. چاپهای‌ دوم‌ به‌ بعد نیز توسط‌ دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامی‌ صورت‌ گرفت‌ که‌ با ویرایش‌ جدید و افزودن‌ فهرست‌ اعلام‌ در پایان‌ آن‌ توسط‌ بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های‌ شهید آیت‌ الله‌ دکتر بهشتی‌ منتشر گردیده‌ است.

دریافت کتاب خدا از دیگاه قران

 

ولایت، رهبری، روحانیت

velayatاین‌ کتاب‌ مجموعه‌ای‌ از گفتارها و نوشتارهایی‌ از شهید آیت‌ الله‌ دکتر بهشتی‌ است‌ پیرامون‌ موضوع‌ ولایت، مسئله‌ رهبری‌ و نهاد روحانیت. با توجه‌ به‌ اینکه‌ دکتر بهشتی‌ خود در سلک‌ روحانیت‌ بوده‌ و در مدیریت‌ فعالیت‌های‌ اجتماعی‌ مشارکتی‌ فعال‌ داشته‌ و در شکل‌گیری‌ نهضت‌ انقلابی‌ مردم‌ ایران‌ و نهادهای‌ بنیادین‌ نظام‌ جمهوری‌ اسلامی‌ نقشی‌ مؤ‌ثر ایفا نموده، دیدگاهها و نقطه‌ نظراتی‌ که‌ طی‌ این‌ گفتارها و نوشتارها مطرح‌ می‌شود از دو جهت‌ دارای‌ اهمیتی‌ بسیار است: نخست‌ اینکه‌ مصدر این‌ مباحث‌ عالم‌ دینی‌ روشن‌ بین‌ زمان‌شناسی‌ است‌ که‌ از واقعیتهای‌ اجتماعی‌ تحلیلی‌ عمیق‌ و درکی‌ گسترده‌ دارد و بر این‌ اساس‌ تلاش‌ می‌کند تا پاسخ‌ پرسشهای‌ مطرح‌ در این‌ زمینه‌ها را با مراجعه‌ به‌ منابع‌ و ماخذ اندیشه‌ اسلامی‌ استنباط‌ و استخراج‌ کند و دیگر اینکه‌ راه‌ را برای‌ شناخت‌ بهتر بخشی‌ از ابعاد اندیشه‌ یکی‌ از رهبران‌ انقلاب‌ اسلامی‌ و بنیانگذاران‌ جمهوری‌ اسلامی‌ هموار می‌سازد. نکته‌ شایان‌ توجه‌ در مورد گفتارها و نوشتاری‌ که‌ در این‌ کتاب‌ آمده‌ این‌ است‌ که‌ بخشی‌ از آنها در فضای‌ پیش‌ از انقلاب‌ اسلامی‌ و غالبا در جمع‌ افرادی‌ مطرح‌ شده‌ است‌ که‌ دارای‌ دانش‌ دینی‌ مناسبی‌ بوده‌اند و به‌ نسبت‌ گفتارهایی‌ که‌ در سالهای‌ پس‌ از انقلاب‌ برای‌ عموم‌ مردم‌ ایراد شده‌ از بار نظری‌ بیشتری‌ برخوردار است. نوشتاری‌ که‌ با عنوان‌ “روحانیت‌ در اسلام‌ و در میان‌ مسلمین” در این‌ مجموعه‌ آمده‌ نخستین‌ بار در سال‌۱۳۴۱ در مجموعه‌ای‌ با نام‌ بحثی‌ درباره‌ مرجعیت‌ روحانیت‌ توسط‌ شرکت‌ سهامی‌ انتشار منتشر شده‌ که‌ در کنار مقالاتی‌ دیگر از مرحوم‌ آیت‌ الله‌ حاج‌ سید ابوالفضل‌ موسوی‌ مجتهد زنجانی، مرحوم‌ آیت‌ الله‌ شهید استاد مرتضی‌ مطهری، مرحوم‌ مهندس‌ مهدی‌ بازرگان، مرحوم‌ آیت‌ الله‌ سید محمود طالقانی‌ و آیت‌ الله‌ سید مرتضی‌ جزائری‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است.

دریافت کتاب ولایت رهبری روحانیت

 

سه گونه اسلام

3goone eslamکتابى که پیش روى شماست از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول شامل گفتارى از شهید آیت‏اللّه دکتر بهشتى با عنوان «سه گونه اسلام» است که در سال ۱۳۵۷ ه.ش در اتریش و در جمع دانشجویان عضو اتحادیه انجمن‏هاى اسلامى دانشجویان در اروپا ایراد شده است. این دیدار در خلال سفرى چندماهه در بهار و تابستان آن سال به اروپا و آمریکا و در پى ضرورت سامان‏بخشى به حرکت‏هاى سیاسى مبارزان مسلمان خارج از کشور و با توجه به ورود نهضت اسلامى مردم ایران به مرحله‏اى جدید صورت گرفت. دکتر بهشتى در این گفتار به تحلیل جامعه‌‏شناختى نهضت اسلام، موضع آیات قرآن نسبت به گروه‏هاى گرونده به آن، و پیامدها و دستاوردهاى این بحث تاریخى براى کاربست در شرایط آن روز نهضت اسلامى ایران مى‏‌پردازد.

بخش دوم کتاب نیز شامل گفتارى از ایشان است که در همین زمینه و در سال ۱۳۴۷، در زمان اقامت ایشان در آلمان به عنوان مسئول مرکز اسلامى هامبورگ، در شهر هانوفر با عنوان «مراحل اساسى یک نهضت» ایراد شده است. در حالى که در گفتار نخست به طور عمده بر گونه‏شناسى هویتى مسلمانان تاکید شده است، گفتار دوم، این گونه‏شناسى را به مراحل تاریخى نهضت‏هاى مسلکى متصل مى‌‏سازد و به تشریح مراحل پنجگانه آن مى‌‏پردازد.

هرچند تحلیل تاریخى و محتوایى این دو گفتار با توجه به زمینه زمانى ـ مکانى و نیز اندیشه و شخصیت دکتر بهشتى به مثابه یکى از رهبران انقلاب اسلامى و معماران جمهورى اسلامى بحث مبسوطى است که در این مختصر نمى‌‏گنجد، اما توجه به دو نکته حایز اهمیت است. نخست، شیوه نگاه وى به قرآن، سنت و برخى مسائل تاریخى صدر اسلام به عنوان منابع جهت‏دهنده به زیست مسلمانى در دنیاى امروز که دین را از متنى تاریخمند به متنى تاریخ‏ساز تبدیل مى‏کند. نکته دیگر، نگرش منظومه‏اى به دین و معارف برخاسته از آن که در تلاشى موفقیت‏آمیز، دست به تألیف مؤلفه‏هاى گوناگون زده، عرفان و عبادات را به صحنه عمل اجتماعى مى‏کشاند و میان ایمان و زیسمت مصلحانه پیوندى استوار برقرار مى‏سازد. امیدواریم کتاب حاضر بتواند نسل جوان ما را با ریشه‏‌هاى انقلاب اسلامى آشنا کرده و ابزار مناسب براى تحلیل زمانه در اختیار آنها قرار دهد.

دریافت سه گونه اسلام

بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام

14آیت‌الله شهید دکتر بهشتی از معدود عالمان دینی زمان خود برشمرده می‌شود که به اهمیت مشکلات، مسائل و ساختارهای اقتصادی در شکل‌گیری نهادهای اجتماعی پی برده و با مطالعات ژرف در مباحث اقتصادی تلاش نموده است دیدگاه‌ها و موضع‌گیری‌های دین در این زمینه را با مراجعه به کتاب و سنت جویا شود. حاصل این کندوکاوها مباحث عمیق و همه‌جانبه‌ای است که از ایشان به‌صورت نوشتار و گفتار باقی مانده است.

اثری که پیش‌رو دارید بخشی از تتبعات فکری ایشان در این زمینه را دربر می‌گیرد و مجموعه‌ای است در دو بخش: یک بخش نوشتاری با عنوان «بانکداری و قوانین مالی اسلام» و یازده گفتار تفسیری ایشان که به مسئله ربا پرداخته است.

بخش دوم شامل یازده جلسه از گفتارهاى تفسیرى ایشان است که در اواخر سال ۱۳۵۲ و اوایل ۱۳۵۳ ه ش در جلسات «مکتب قرآن» در تفسیر آیات ۲۷۵ تا ۲۸۱ سوره بقره ایراد گردیده و به مسأله «ربا» پرداخته است.

تذکر دو نکته در مورد بخش اخیر لازم است. نخست این‏که بدیهى است که نرخ‏ها و دستمزدها و برخى مؤلفه‏هاى دیگرى که در برخى از مباحث مورد استفاده و استناد قرار گرفته مربوط به زمان ایراد این گفتارهاست. دوم این‏که چهار جلسه پایانى بحث به پرسش و پاسخ پیرامون مباحث مطروحه اختصاص دارد که بر خلاف جلسات اول تا هفتم، مجموعاً در یک بخش گنجانده شده است.

دریافت کتاب بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام

 

شناخت از دیدگاه فطرت

fetratاین‌ کتاب‌ مجموعه‌ درس‌های‌ شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی‌ است‌ که‌ در تابستان‌ سال‌۱۳۵۹ با عنوان‌ «شناخت» در کلاس‌های‌ واحد دانشجویی‌ حزب‌ جمهوری‌ اسلامی‌ تدریس‌ گردیده‌ است. درباره‌ این‌ درس‌ها لازم‌ است‌ به‌ چند نکته‌ توجه‌ شود. نخست‌ آن‌که‌ چالشی‌ که‌ در آن‌ سال‌ها توسط‌ اندیشه‌های‌ مارکسیستی‌ در اذهان‌ مبارزان‌ و فعالان‌ پدید آمده‌ بود و این‌ شاخه‌ تفکر غربی‌ را به‌ عنوان‌ تنها ایدئولوژی‌ علمی‌ معرفی‌ می‌کرد، دکتر بهشتی‌ را بر آن‌ داشت‌ که‌ اولاً‌ موضع‌ تفکر اسلامی‌ را در قبال‌ آن‌ روشن‌ و منقح‌ سازند و ثانیاً، اعضای‌ حزب‌ جمهوری‌ را به‌ سلاح‌ منطق‌ و معرفت‌ در برابر گروه‌های‌ سیاسی‌ که‌ خطمشی‌ آنها بر ایدئولوژی‌ مارکسیستی‌ یا شبه‌ مارکسیستی‌ تکیه‌ زده‌ بودند مجهز کنند تا توانایی‌ برخوردی‌ منطقی‌ و مستدل‌ داشته‌ باشند. با توجه‌ به‌ کثرت‌ نوشتارها و گفتارهای‌ موجود در آن‌ زمان‌ درباره‌ مسأله‌ شناخت‌ و شبهات‌ فراوانی‌ که‌ پیامد نشر آن‌ها بود، چنانچه‌ در فصل‌های‌ کتاب‌ حاضر نیز مشهود است، دکتر بهشتی‌ تلاش‌ بر این‌ دارد که‌ به‌ زبانی‌ ساده‌ و قابل‌ فهم‌ برای‌ افرادی‌ که‌ احیاناً‌ دارای‌ سابقه‌ مطالعات‌ فلسفی‌ نیستند به‌ طور فشرده‌ و منظم‌ به‌ مبحث‌ مذکور بپردازند. اما انگیزه‌ ارائه‌ این‌ مباحث‌ صرفاً‌ به‌ برخوردی‌ انفعالی‌ در قبال‌ وضعیتی‌ که‌ پدید آورنده‌ عمده‌ آن‌ رواج‌ اندیشه‌های‌ مادی‌گرایانه‌ و به‌ ویژه‌ مارکسیستی‌ در دهه‌ چهل‌ و پنجاه‌ بود محدود نمی‌شود. دکتر بهشتی‌ با عنوان‌ این‌ مباحث‌ درصدد تشریح‌ ایدئولوژی‌ انقلاب‌ و حرکت‌ اسلامی‌ در ایران‌ نیز هست. رهیافت‌ برگزیده‌ در این‌ کتاب، شیوه‌ بحث‌ فلسفی‌ به‌ دور از پیچیدگی‌هایی‌ است‌ که‌ تنها اهل‌ فن‌ به‌ آن‌ آگاهی‌ دارند. موضوع‌ بحث‌های‌ مطرح‌ شده‌ معطوف‌ به‌ یکی‌ از گونه‌های‌ ارتباط‌ انسان‌ با محیط‌ زندگی‌اش، یعنی‌ رابطه‌ آگاهی‌ و شناخت‌ است. این‌ رابطه‌ آگاهانه، میان‌ انسان‌ و خویشتن‌ او نیز برقرار است‌ که‌ آن‌ را “خودآگاهی” می‌نامیم. اهمیت‌ طرح‌ مبحث‌ شناخت، حتی‌ در زمانه‌ ما که‌ دیگر نام‌ و نشانی‌ از اندیشه‌های‌ مادی‌ و مارکسیستی‌ در جامعه‌ ما نمانده، با توجه‌ به‌ انسان‌شناسی‌ دکتر بهشتی‌ روشن‌تر می‌شود. از دیدگاه‌ ایشان، وجه‌ تمایز انسان‌ از دیگر موجودات، آزادی‌ اوست‌ و این‌ آزادی‌ در انتخابگری‌ وی‌ تبلور می‌یابد. از همین‌ رو، شناخت‌ و آگاهی‌ انسان‌ مقدمه‌ای‌ لازم‌ برای‌ انتخاب‌ آگاهانه‌اش‌ می‌باشد و بحث‌ درباره‌ شناخت‌ که‌ اساساً‌ موضوعی‌ است‌ مربوط‌ به‌ حوزه‌ معرفت‌شناسی، ضرورتی‌ انکارناپذیر می‌یابد.

دریافت کتاب شناخت از دیدگاه فطرت

 

شناخت اسلام

shenakht eslamاین کتاب مجموعه مباحث کتابهای تعلیمات دینی است که بین سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷ توسط گروه کارشناسان کتب تعلیمات دینی سازمان تألیف کتابهای درسی وزارت آموزش و پرورش، شهید حجت‌الاسلام دکتر محمدجواد باهنر، شهید آیت‌الله دکتر سید محمد حسینی‌بهشتی و حجت‌الاسلام دکتر علی گلزاده غفوری تألیف شده است و سپس زیر نظر شهید دکتر باهنر به صورتی که ملاحظه می‌کنید تنظیم شد و به دلیل استقبالی گسترده، بارها منتشر گردید. طی سده گذشته در میان مسلمانان گام‌هایی در جهت معرفی اسلام به عنوان مکتبی که راهنمای عمل انسان در حوزه‌ها و قلمروهای گوناگون زندگی فردی و اجتماعی است برداشته شده، اما در میان کتب منتشر شده در این زمینه، کمتر اثری را می‌توان یافت که در ارایه یک تصویر کلی و همه‌جانبه و در عین حال مرتبط با ساحت‌های مختلف زندگی بشر موفق بوده باشد. در این رابطه، مجموعه مباحث کتاب حاضر اگرنه بی‌نظیر، کم‌نظیر است. سیر منطقی مباحث، انسجام درونی مطالب، رابطه مستحکم بین مباحث مطرح شده و زمینه‌های گوناگون زندگی بشر، بیان شفاف، دقیق و رسا و توجه به ضروریات و مقتضیات زمان و مکان، از جمله ویژگی‌های قابل توجه این اثر است.

دریافت کتاب شناخت اسلام

 

محیط پیدایش اسلام

peidayesh eslam«محیط پیدایش اسلام»، سلسله گفتاری از شهید آیت‌الله دکتر بهشتی است که در آخرین شنبه هر ماه میلادی در سال‌های ۱۳۴۵ ـ ۱۳۴۶(۱۹۶۶ـ۱۹۶۷) در مرکز اسلامی هامبورگ در جمع عده‌ای از دانشجویان و علاقه‌مندان به مطالعات اسلامی ایراد گردیده و آخرین جلسه آن در تاریخ ۶ آبان ۱۳۴۶ (۲۸ اکتبر ۱۹۶۷) بوده است. نخستین بخش این گفتارها به روش تحقیق درباره ادیان اختصاص یافته و در بخش‌های بعدی با نگرشی پژوهشگرانه و همه‌جانبه، محیط پیدایش اسلام در شبه‌جزیره عربستان و همسایگان آن یعنی ایران، روم، مصر و حبشه مورد بررسی قرار گرفته است که متأسفانه نوار گفتار مربوط به روم علیرغم تلاشی که جهت یافتن آن صورت گرفت، بدست نیامد. با وجود این، از آن‌جا که مجموعه بحث و همچنین سبک و روش آن جالب و بدیع بود، دریغمان آمد که به خاطر این نقیصه، از انتشار اصل این سلسله گفتار خودداری کنیم، به‌ویژه آن‌که شهید بهشتی در آغاز هر بحث، تلخیصی از آن‌چه در جلسات قبل گفته شده را تکرار نموده‌ و از این جهت رشته کلام در طول بحث محفوظ مانده است.

دریافت کتاب محیط پیدایش اسلام اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا

etehadieیکی از زمینه‌های فعالیت اجتماعی شهید آیت‌الله دکتر بهشتی همکاری مستقیم یا غیرمستقیم با کارهای دسته‌جمعی بود که در جهت ایجاد یک جامعه نمونه اسلامی صورت می گرفت. یکی از این تلاش‌ها همکاری با انجمن‌های اسلامی دانشجویان ایرانی در اروپا در جهت گسترش انجمن‌ها، ارتقای کمی و کیفی آن‌ها و شکل‌گیری اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا (گروه فارسی‌زبانان) بود.

نقش مهم دکتر بهشتی به‌عنوان مدیر مرکز اسلامی هامبورگ طی سال‌های ۴۹-۱۳۴۴ و پس از بازگشت به ایران تا لحظه شهادت در برقراری پیوند اندیشه اسلامی با مبارزات دانشجویی خارج از کشور و پیشرفت و توسعه این تشکل دانشجویی فعال و موثر انکارناپذیر است. مجموعه حاضر در پنج بخش گوناگون به معرفی ابعاد حضور و تأثیر شهید دکتر بهشتی در این اتحادیه و نقل سخنرانی‌های ایشان پرداخته است.

دریافت کتاب اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا پیامبری از نگاهی دیگر

20کتابی که پیش روی شما قرار دارد، گفتارهایی از شهید آیت‌الله دکتر بهشتی در زمینه وحی، نبوت و خاتمیت است. آیت‌الله دکتر بهشتی، امکان اثبات عقلی خاتمیت را منتفی می‌داند و به شبهات مطرح شده در این زمینه پاسخ می‌دهد. پاسخ‌هایی که در رابطه با فهم چرایی پایان یافتن سلسله پیامبری در زمان پیامبر اکرم (ص) مطرح است به لحاظ اثبات نقلی است، هر چند برای فهم علت می‌توان به جامعه‌شناسی تاریخی روی آورد. در طی این مباحث است که دو نقش رسالت و امامت پیامبران مورد بررسی قرار می‌گیرد که در یکی پیام آگاهی‌بخش، و در دیگری پیشوای مجسم آن پیام بودن، تحقق می‌یابد. معنای راهنمایی و مفهوم پیشوایی، در خلال مباحث مختلف کتاب با دقت تعریف و تحدید می‌گردد و از زائده‌ها و شائبه‌هایی که پیرامون آنها شکل گرفته، مبرا می‌گردد.

دربخشی از کتاب می خوانیم:

خدا از پیغمبرها پیمان گرفت که من به شما کتاب و حکمت می‌دهم، شما با این سرمایه در میان خلق می‌روید، اما یادتان باشد که نمی‌روید دستگاه بسته متحجّرِ محدودِ قفس‌مانندِ مرید و مرادی درست کنید. می‌روید آدم روشن، آدمی دارای بینش وسیع، آدمی پیوسته به خدا بسازید، نه آدمی پیوسته به خودتان. کتاب و حکمتی که به شما می‌دهم، این سرمایه بزرگ برای این نیست که شما خودتان میان خلق خدا بت بشوید. پیغمبر هم نباید بت بشود؛ هیچ پیغمبری.

من مکرر و با صراحت خواسته‌ام این روشنایی را برای دوستان هم‌فکرمان، برادران و خواهرانی که می‌خواهند بینش صحیحی از اسلام و نظام اسلامی داشته باشند، ایجاد کنم که همه شما بیایید همکاری کنید تا رابطه بین عالم دینی و مردم از رابطه منحرفِ منحطِ ذلت‌آورِ مرید و مرادی خارج و تبدیل شود به رابطه عالم و متعلِّم… آنچه ما الان داریم چیز عجیبی است.

حضرت استاد در کلاس همچون بتی است که نمی‌شود گفت بالای چشمش ابروست. خیال نکنید این انحراف در جامعه ‌ما فقط در رابطه بین مردم با عالمان دین به وجود آمده. استادهای دانشگاه به طاغوت‌ها خیلی بیشتر شبیه‌اند تا به معلم‌ها. عالمان دین هم به طاغوت‌ها خیلی نزدیک‌ترند تا به انسان‌های نمونه روشنگر سازنده. چرا؟ چون مردم ما طاغوت‌پرور هستند. ما باید مردم را بیدار کنیم. مردم را از طاغوت‌پروری بر حذر بداریم. من گمان نمی‌کنم علاجی جز این داشته باشد. اگر فکر می‌کنید که ما بیاییم خودمان را نصحیت بکنیم بدون این‌که شما بخواهید ما را به راه راست بیاورید، این محال است. تا شما مردمی نشوید که مراقبِ به اصطلاح رهبران و راهنمایانتان باشید، تا شما در مورد مراقبت از گفتار و رفتار کسانی که بر کرسی هدایت و رهبری جامعه نشسته‌اند، احساس وظیفه نکنید، تا شما با چشم باز به همه چیز ننگرید و با انصاف به هر کار چشم ندوزید و با فکر باز هر کار و هر گفتار را ارزیابی نکنید، همین آش است و همین کاسه. تا خر هست، یک خرسوار را پایین بیاورید، دیگری سوارش می‌شود.

در جامعه‌های رشدیافته میان مردم و زمام‌داران سیاسی‌شان چگونه رابطه‌ای است؟ رابطه‌ای است که از زمام‌دار انتقاد می‌کند؛ زمام‌دار را محاکمه می‌کند. اما این رابطه در جامعه‌های رشدنیافته چیست؟ زمام‌دار، بتی است که او را می‌پرستند. نه حقّ بازخواست از او را دارند، نه حقّ محاکمه او را. حساب، حساب رشد یافتن و رشد داشتن است. اگر جامعه‌ای رشد دارد، روابط این جامعه با همه کسانی که در آن زندگی می‌کنند، روابطی است انسانی بر اساس حقوق و حدود متقابل.

دریافت کتاب پیامبری از نگاهی دیگر

درس‌گفتارهای فلسفه دین

falsafe-dinنقش خدا به عنوان مبدأ هستی و آفریدگار فعال لمایُرید؛ نقش پیامبران به عنوان رهبران و راهنمایان امت؛ نقش امام به عنوان زمامدار و مسئول امت و مدیر جامعه؛ نقشی است که باید به آزادی انسان لطمه وارد نیاورد. اگر این نقش‌ها بخواهد به آزادی انسان لطمه وارد بیاورد برخلاف مشیت خدا عمل شده است.

دین به عنوان آیین بهتر زیستن، پاسخگوی نیازهای واقعی بشر بوده و به روشنی به تبیین فلسفه هستی می‌پردازد.

شناخت جهان بیرون (هستی) و جهان درون (انسان) موضوع فلسفه دین است و تکاپو در این جهت به چیستی فلسفه زندگی و هدف حیات پاسخ می‌دهد.

شهید آیت‌الله دکتر بهشتی به عنوان آموزگار سترگ دین همواره در راستای تعلیم حقیقت دین گام برداشته و در این راه خدمات شایانی را سامان داده است.

سلسله درس‌گفتارهای فلسفه دین تلاش ستوده‌ای است از شهید بهشتی برای تشریح فلسفه دین و مصون داشتن آن از کج‌فهمی‌ها برای معلمان دروس تعلیمات دینی تا آموزه‌های دین را با درک کامل تعلیم نمایند و فرصت آموزش تعلیمات دینی را به آموختن درس زندگی و تربیت نسل آینده تبدیل کنند.

دریافت درس گفتارهای فلسفه دین

نماز چیست؟

namaz

این‌ کتاب‌ نوشتاری‌ از شهید آیت‌الله‌ دکتر سید محمد حسینی‌ بهشتی‌ است‌ که‌ نخستین‌ بار در سال‌۱۳۷۹ منتشر شد. این‌ اثر که‌ پس‌ از آن‌ بارها به‌وسیله‌ ناشران‌ گوناگون‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ به‌دلیل‌ شیوایی‌ قلم‌ نگارنده‌ آن‌ و آراسته‌ بودن‌ آن‌ به‌ زبان‌ فطرت، همواره‌ با استقبال‌ فراوان‌ از سوی‌ کسانی‌ که‌ به‌ دنبال‌ درک‌ معنا، مفهوم، جایگاه‌ و صورت‌ و سیرت‌ نماز به‌عنوان‌ زیباترین‌ شعار یکتاپرستان‌ هستند روبه‌رو بوده‌ است.

نماز چیست؟

 

شب قدر

shab-ghadr

این‌ کتاب‌ از سه‌ بخش‌ متفاوت‌ اما مرتبط‌ تشکیل‌ شده‌ است. ۱- گفتار نخست‌ با عنوان‌ “شب‌ قدر” از مجموعه‌ سخنرانی‌های‌ دکتر بهشتی‌ در مرکز اسلامی‌ هامبورگ‌ (آلمان) استخراج‌ شده‌ است‌ که‌ در سال‌۱۳۴۴ یعنی‌ اولین‌ سال‌ اقامت‌ پنج‌ سال‌ و نیمه‌ ایشان‌ در آن‌ دیار ایراد شده‌ است. همان‌گونه‌ که‌ از شیوه‌ بحث‌ پیداست، روی‌ سخن‌ با مخاطبانی‌ است‌ که‌ با معلومات‌ متفاوت‌ کنار یکدیگر قرار گرفته، در عین‌ سلیسی‌ و روانی، بر استدلال‌ها و شواهد عینی‌ استوار است. ۲- گفتار دوم‌ با عنوان‌ «روزهای‌ آخر زندگی‌ حضرت‌ علی(ع») از مجموعه‌ گفتارهای‌ ایراد شده‌ پس‌ از بازگشت‌ ایشان‌ از آلمان‌ برگزیده‌ شده‌ است. نگاه‌ تاریخی‌ به‌ رویدادهای‌ آخرین‌ سالهای‌ زندگانی‌ امام‌ علی(ع)، استناد به‌ شواهد متقن‌ و تصحیح‌ باورهای‌ غلط‌ رایج‌ در اذهان‌ عامه، که‌ شیوه‌ همیشگی‌ ایشان‌ در گفته‌ها و نوشته‌ها بوده، اینجا نیز مشهود است. ۳- سومین‌ بخش‌ این‌ اثر، متن‌ خطبه‌ متقین‌ از کتاب‌ شریف‌ نهج‌البلاغه‌ است‌ که‌ توسط‌ دکتر بهشتی‌ ترجمه‌ و از میان‌ دست‌نوشته‌های‌ ایشان‌ انتخاب‌ شده‌ است.

دریافت کتاب شب قدر 

موسیقی و تفریح در اسلام

music

تاب موسیقی و تفریح در اسلام حاوی دو گفتار از شهید آیت‌الله دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی است. گفتار نخست درباره حرمت موسیقی است که در سالیان حضور ایشان در آلمان (۱۳۴۳-۱۳۴۹) به‌عنوان امام مسجد و مرکز اسلامی هامبورگ و در پاسخ به پرسشی که از ایشان درابن‌باره شده ایراد گردیده است. ذکر خدمات آن شهید فرزانه در آن دیار فرصتی مبسوط می‌طلبد، اما نکته شایان توجه این است که یکی از برنامه‌هایی ته توسط ایشان انجام می‌شد، پاسخ به پرسش‌های مسلمانان مقیم اروپا، اعم از ایرانی و غیرایرانی، به‌صورت مکاتبه‌ای و یا ارسال نوار صوتی بوده است که این گفتار از این قسم آخر است که با امید به اینکه در شناخت دیدگاه‌های فقهی ایشان مؤثر افتد تقدیم شما می‌شویم.

گفتار دوم درباره تفریح از دیدگاه اسلام است که بین سال‌های ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷ در اردوی تابستانی مدرسه رفاه ایراد شده است.

دریافت کتاب موسیقی و تفریح در اسلام 

 

روش برداشت از قران

bardash-az-quran

کتابی که‌ پیش‌ روی‌ شماست‌، متن‌ مصاحبه‌ای‌ است‌ که‌ در فروردین‌ماه‌ ۱۳۵۶( ش)‌ توسط شهید حجت‌الاسلام‌ علی‌اکبراژه‌ای در اصفهان با شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی تحت‌ عنوان‌روش‌ برداشت‌ از قرآن‌ به‌ عمل‌ آمده‌ است‌. این‌ مصاحبه‌ درآغاز به‌ صورت‌ نوار در اختیار علاقه‌مندان‌ قرار گرفت‌ و پس‌از پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌، روزنامه‌ جمهوری‌ اسلامی‌ اقدام‌ به‌چاپ‌ آن‌ کرد. پس‌ از انجام‌ اصلاحات‌ توسط دکتر بهشتی‌، حزب‌ جمهوری‌ اسلامی‌ آن‌ را به‌ صورت‌ کتاب‌ منتشر ساخت‌. اینک با توجه به درخواستهای مکرر برای چاپ مجدد این گفتگو که با گذشت زمان نایات شده است، اقدام به انتشار آن می نمائیم.امید آنکه به فهم دیدگاههای ایشان در مباحث تفسیر قرآن یاری رساند.

روش برداشت از قران

 

شناخت عرفانی

shenakht-erfani1

این‌ کتاب‌ شامل‌ گفتاری‌ از شهید آیت‌الله‌ دکتر سید محمد حسینی‌ بهشتی‌ است‌ که‌ طی‌ سلسله‌ درس گفتارهای‌ مواضع‌ تفضیلی‌ حزب‌ جمهوری‌ اسلامی‌ به‌ تاریخ۱۸/۲/۱۳۶۰ در دفتر مرکزی‌ حزب‌ ارائه‌ شده‌ اس ت. مجموعه‌ آن‌ درس گفتارها بزودی‌ توسط‌ بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های‌ شهید آیت‌الله‌ دکتر بهشتی‌ منتشر خواهد شد اما با توجه‌ به‌ استقلال‌ نسبی‌ بحث‌ مطرح‌ شده‌ و اهمیت‌ آن‌ در جامعه‌ امروز، این‌ مطلب‌ که‌ در مورد یکی‌ از راه‌های‌ شناخت‌ می‌باشد، تحت‌ عنوان‌ «شناخت‌ عرفانی» به‌طور جداگانه‌ منتشر شده‌ است.

دریافت کتاب شناخت عرفانی

منبع

اخبار تکنولوژی - اسکریپت - گنج یاب - فلزیاب - انجمن تخصصی وبمستران - دانلود موزیک - جستجوگر فارسی - فلزیاب گنج یاب - اسکریپت فارسی - دانلود اسکریپت - قالب وردپرس - افزونه وردپرس - تبلیغ در اینترنت - امید صمدبین