جستجو


  • 1511

در طول تاریخ بشری مد هماره وجود داشته و منحصر به عصر حاضر نمی باشد. مد همیشه در چارچوب های تفکرات فرهنگی ظهور نموده ودر جوامعی که دارای اندیشه های عمیق و استوار تر بوده اند کمتر رسوخ یافته اما در جامعه هایی که دارای اعتقادات و تفکرات اصیل و معنوی نبوده اند بیشتر رخنه کرده است. البته مد همیشه آسیب زا نیست و موجب پیدایش نارسایی های فرهنگی و اجتماعی نمی گردد، بلکه گاهی به عنوان تجارب و دستاورد های بشری موجب پر باری و توسعه فرهنگ وتمدن جوامع مختلف گردیده، باعث زینت صوری و ظاهری زندگی مردمان خواهد بود.

شاید در ازمنه دور مدها موجب پیدایش تمدن هایی که اکنون ما وارث آنها هستیم شده است؛ اما امروزه به عنوان معضل و گره ای پیچیده درآمده است. ایرانیان هم همانند دیگر جوامع در معرض این آسیب قرار دارند و به همین علت است که مردم به خصوص جوانان و نوجوانان بایستی بیشتر از پیش هوشیاری به خرج دهند.

 

مدچیست ؟

واژه مد واژه ای فرانسوی است و در زبان فرانسه به معنی طرز ، اسلوب ، عادت ، شیوه ، سلیقه ، روش ، رسم و باب روز آمده است .

Mode  از ریشه لاتین modus  گرفته شده است . این واژه پس از جنگ جهانی اول ، به دنبال نفوذ تمدن غرب ، وارد زبان فارسی شد. و در اصطلاح ، عبارت است از روش و طریقه ای موقتی که بر اساس ذوق و سلیقه افراد یک جامعه و سبک زندگی از جمله شکل لباس پوشیدن و... را تنظیم می نماید .

نکته قابل تأمل در این تعریف ، موقتی بودن رفتار است ، بنابراین می توان گفت مد به تغییر سلیقه ناگهانی و مکرر همه یا بعضی از افراد یک جامعه اطلاق می شود. ( محمد نژاد ـ 1383 )

فرهنگ دهخدا مد را اینگونه تعریف می کند : لغتی فرانسوی به معنی روش و طریقه موقت که طبق ذوق و سلیقه اهل زمان ، طرز زندگی و لباس پوشیدن و غیره را تنظیم می کند .

شیوه متداول و باب زمان در شئون زندگی اجتماعی را مد گویند .

 

سیر تاریخی مد گرایی :

از نظر تاریخی ، این پدیده از جنبش دانشجویی دهه 60 فرانسه و جنبش های ضد جنگ ایالات متحده در دهه 60 تا 80 میلادی ، مدل لباس ، مدل موسیقی ، سر و وضع وآرایشی را به ارمغان آورد که حاصل جمع این مدها به مرور در جهان انعکاس پیدا کرد و حال که عصر ارتباطات است سرعت انتقال و کپی برداری از این مدها و مدلها بیش از پیش است . در دهه 70 میلادی جنبش هیپی ها و هیپیزم ، در دهه ی 80 میلادی مقوله پانک و پانکیزم و در دهه ی 90 میلادی رپ ها و ریپزم و حالا هم نوبت هوی و متال و متا لیکا و سپ یاراس است .

نکته جالب این است که این موج ها عمدتاً از ایالات متحده آمریکا به تمام جهان بویژه کشور های جهان سوم فرستاده می شود . در کشور ما هم مد گرایی در تمام سطوح اجتماعی رسوخ پیدا کرد و اگر روزی کسی را با موهای بلند سر ، سر می تراشیدند ، حال بسیاری مو های بلند دارند و این خاصیت مد است که همه چیز را بر می گیرد . ( جلالی فراهانی ـ1382 )

برخی رضا خان را بنیان گذار مد گرایی در ایران و تقلید از غرب می دانند و عده ای نیز معتقدند اولین محصلان ایرانی که در دوره قاجار برای تحصیل به اروپا سفر کردند ، مد را به ایران آوردند .

تاریخچه مد در ایران به دربار قاجارها می رسد . البته در آن زمان مدهای اروپا به  خصوص فرانسه فقط در دربار مشاهده می شد اما در دوره رضاخان تجدد و مدگرایی به مردم عادی هم تسری پیدا کرد و با ایجاد مغازه های خیابان جمهوری و شکل گیری طبقه متوسط ایرانی بحث مد داغ تر شد و هیپی گری اولین مدی بود که جوانان ایرانی از غرب اقتباس کردند . بر اساس اطلاعات موجود در ایران ، آقایان پیشگامان مدگرایی بوده اند ، آنها که در دوران قاجار و سال های اولیه حکومت رضاخان مجال بیشتری برای استفاده از مدل های غربی و آراستن ظاهر خود داشتند ، در سال های بعد کم کم عرصه را به خانم ها واگذار کردند . در یک نگاه کلی و جامعه نگر ، مدگرایی را می توان ناشی از عوامل و زیر ساخت های تاریخی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و روانی شناختی دانست .

ریشه های تاریخی مدگرایی به سال های بسیار دور بر می گردد . با نگاهی به تاریخ ایران ، در عصر سلطنت فتحعلی شاه و ناصر الدین شاه که پای ایرانیان به فرنگ باز شد، تا عصر رضاشاه که دوره حساسی را در تاریخ ایران رقم زد ، فصل متفاوتی در مدگرایی ایرانیان گشوده شد . از آن زمان که رضا شاه با سلطه ی سیاسی بر کشور ، نحوه و شکل لباس پوشیدن مردم ایران را تغییر داد ، تا کنون ، مد های مختلف در ایران ( و بخصوص در بین قشر جوان )، رایج گردیده است .

گرچه مد گرایی و غرب گرایی دو مفهوم جدا از هم و دارای تعاریف متمایز از یکدیگرند . اما سیر تحولات تاریخی ـ اجتماعی در ایران به گونه ای سرنوشت این دو مفهوم را با هم گره زده است که هر گاه سخن از مدگرایی به میان می آید ، مفهوم غرب گرایی نیز به ذهن ، تبادر می کند . زیرا پس از رشد تکنولوژی در اروپا ، سنت ها مورد انتقاد قرار گرفت و جامعه به تدریج ، اندیشه ها ، طرز زندگی و نوع لباس را تغییر داد . همین طور در ایران و کشورهایی نظیر آن ، رشد صنعت در رأس شعارها قرار گرفت و خیلی زود تر از آن ، نوع تفکر ، طرز زندگی و آداب لباس پوشیدن ، دستخوش تغییر شد . میل به اروپایی شدن در جامعه ی ایرانی باعث شد که جای باز سازی و نو سازی چار چوب اقتصادی ـ اجتماعی جامعه خود ، به نماها و نمادها و ظواهر صنعتی شدن توجه کنند که مهم ترین نمای اروپایی شدن ، پوشیدن لباس های اروپایی و ترویج مد های غربی به شمار می رفت . ایرانیان بر این باور شدند که باید خود و فرهنگشان را اروپایی کنند ، تا بدین ترتیب از ضعف و عقب ماندگی رهایی یافته ، در ردیف کشورهای پیشرفته قرار گیرند . بنابراین " مد گرایی " و " غرب گرایی " در ایران ، در یک بستر فکری و دوشادوش هم رشد کرده اند ، در حال حاضر نیز بیشترین مدهایی که در جامعه و بخصوص در بین جوانان رایج می شود ، بر گرفته از الگوهای غربی با همان انگیزه است .

 

حقیقت و مد گرایی :

در دنیای امروز معیارها کاملاً صوری و ظاهری است ، نه باطنی و معنوی . چون انسان تجربه تمام پدیده های لذت گرا را بدست می آورد ، بعد از مدتی ، زندگی اش به یک مدار بسته تسلسل و تکرار تبدیل می شود و بنای زندگی اش بر این قرار می گیرد که باید نوگرا باشد و تنوعاتی دست بزند که او را از این تکرار بیرون ببرد و نجاتش دهد . زیرا که جهانی که همه چیزش در حا ل تکرار است دلزدگی و ملا لت را در روح انسان پدید می آورد و بنابراین انسان امروز انسانی است کم حوصله تر ، خسته تر ، پژمرده تر ، افسرده تر و دلزده تر . ( جلالی فراهانی ـ 1382 )

مد و مد گرایی از مسائل روز و مهم جامعه است . این موضوع از جنبه های گوناگون اعتقادی ، اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی و روانی بررسی و دید گاه های متفاوتی درباره آن بیان شده است . افرادی ، آن را نشانه رشد و تمدن بالا می دانند. در مقابل نیز افرادی به شدت با آ ن مخالفت می کنند و آ ن را نوعی خود باختگی و بی هویتی می دانند . در این میان ، افرادی می کوشند با جدا سازی مدهای خوب و بد و یافتن اشتراک میان این دو گروه ، آنها را آشتی دهند ، ولی خود به سر در گمی در تعریف "مد خوب " و "مد بد " دچار شده اند .

مد گرایی را به طور مطلق نمی توان رد کرد و از سویی ، پذیرش کامل و بی چون و چرا آن نیز عاقلانه نیست ، بلکه میانه روی در مد گرایی و مراقبت داشتن بر هماهنگی آن با فرهنگ و مذهب و ملیت خویش ، مناسبت ترین راه برخورد با مد و مدگرایی است .

گستره مد به اندازه گستره ی زندگی انسان است و تمامی شئونات آن را در بر می گیرد . تغییرات مد گونه ، در علوم و فنون نظریه ها، گرایش به جنبه های مختلف علمی ، ا لگوهای ترتیبی ، سبک منش و رفتار ، پوشش ، آرایش ، محیط آرایی و... قابل تسری است . با وجود آنکه مد و مد گرایی کل گستره ی زندگی اجتماعی را در بر می گیرد ، پوشاک و سبک و شیوه آرا یش ، شاخص ترین کالای مد شونده محسوب می شوند.

مد و مدگرایی را می توان از جهتی مولود مدرنیسم دانست ؛ زیرا مدرنیسم ، نگاه نو به عالم  و آدم است ؛ نگاه و شناختی که بر خاسته از زیستن در( اکنون ) گسستن از ( گذشته ) است و صریحاً با مفهوم ( tradition  ) در تقابل می افتد. « مدرنیته » که شکل عینیت یافته فرهنگ مدرن  است  همراه وهمزاد با گذر از گذشته به حال ، نواوری ، تجدد و سلیقه ومد است . از این رو مدرنیته همراه خود را در ستیز و چا لش با کهنه گی ، رکود ، قدمت وسنت و پیروی از هنجارهای پایدار قرار می دهد و کشش و تمایل آن به سوی تجدد و نوآوری در فرهنگ و ارزش های اجتماعی است . بنابراین مدگرایی و نوآوری در تفکر و رفتار( به معنای رایج آن ) به عنوان نماد و اندیشه ی مدرنیسم قلمداد می شود(3) و ازآنجا که جوامع غربی موطن و مظهرمدرنیته ومدرنیسم بودند فرایند مدرنیزاسیون ( مدرن سازی ) و اشاعه ی  طرح ها و مدهای نو ، در واقع با غربی سازی  و غرب گرایی کاملاً هم افق و بلکه معادل خواهد بود ، و این ، خود می توانند از زاویه ای دیگر رابطه ی مد گرایی و غرب گرایی را نشان دهد .

مد به عنوان پدیده ای اجتماعی مختص جامعه و فرهنگ خاصی نیست و پیدایش و افول مد ، پنج مرحله شامل آفرینش ، معرفی مد ، تبلیغ مد ، تولید انبوه و تقاضای مد جدید را طی می کند . بهره برداری نظام سرمایه داری از رواج مد ، منجر به تغییرات فرهنگی ـ اجتماعی در کشورهای مخاطب می گردد .

مد یک نهاد اجتماعی است یعنی شبکه ای از روابط اجتماعی که متضمن ارزش ها و هنجارها ست و نیازی را بر آورده می کند ، مد گرایی حاصل زندگی انسان معاصر نیست . بلکه در تمام دوران زندگی بشر بوده و هست و خواهد بود ، اما جوانان ونوجوانان بنا به مقتضیات سنی و نیازهای گوناگونی که دارند در برخی از قلمروها هم چون لباس و آرایش ظاهری بیشتر از دیگران در معرض جریان مد گرایی قرار می گیرند .

 

ریشه ها وعلل گرایش به مد ومدگرایی :

آفرینش انسان به گونه ای است که همواره او از حالت یک نواختی گریزان بوده و در مقابل ، همیشه از تحول و نوآوری و تنوع در شکل و شیوه زندگی استقبال می کند . این تمایل در حالت عادی و در صورتی که پذیرش تحول و نوآوری از روی آگاهی و به صورت تدریجی آرام صورت پذیرد، ظاهر زندگی آدمی را خوشایند و دلپذیر می سازد . بنابراین ، می توان گفت میل به خود آرایی و زیبا سازی محیط زندگی امری فطری است که به برکت آن هم زمینه آراستگی صورت ظاهری محیط زندگی انسان فراهم می گردد و انگیزه تعالی و تداوم زندگی اجتماعی و روابط صحیح انسانی تقویت می شود. و بدین سان عواملی که موجب ایجاد نفرت و انزجار افراد از یکدیگر و یا موجب یک نواختی زندگی بشر می شوند ازمحیط حیات اجتماعی  دور شده و جنبه های مثبت کمال خواهی وزیبایی دوستی فطری انسان روز به روز شکوفاتر می گردد.

البته از این نکته نیز نباید غافل شد که گرچه یکی از جلوه های کمال جویی و زیبایی دوستی انسان به ویژه در دوره جوانی توجه به زیبایی ظاهر است اما باید مراقب بود که این فرایند ، از حالت طبیعی خود خارج نشود .زیرا همه استعداد های فطری اگر از حالت طبیعی و معقول خود خارج شود ، جنبه انحرافی پیدا کرده ،آ ثار سویی به بار می آورد . به عنوان مثال میل به خود آرایی ، که ریشه در کمال جویی و زیبا پسندی فطری انسان دارد ، اگر از روی غفلت و یا در نتیجه افراط و تفریط یا تحت تأثیر القائات غلط عوامل جانبی از مسیر طبیعی و درست خود خارج شود ، سر از اموری چون خود نمایی ، فخر فروشی ، خود پسندی و مد پرستی و ... در می آورد .

عواملی که هر یک از آنها به نوبه خود ، موجب پیدایش انواع نارسایی ها و هوس بازی ها و  رقابت های غلط و اسراف و تبذیرها خواهد شد و انسان را به حیوانی پست تبدیل خواهد کرد.  بنابراین در تبیین ریشه مد گرایی می توان گفت که پیروی از مد و زیبایی خواهی و تنوع پسندی ریشه در نهاد انسان دارد که نیاز هایی چون تنوع و زیبا خواهی و کمال جویی فطری منشأ اصلی آن محسوب می شود . اما صورت های افراطی رایج این گرایش ، که تحت عنوان مد پرستی شناخته می شود ، در نتیجه جهل و نا آگاهی و ضعف ارزش های معنوی و تبلیغات وسیع دشمنان و خود باختگی و  تقلید کورکورانه از دیگران و یا آلوده شدن به رذایلی چون خود نمایی ، فخر فروشی ،  احساس حقارت و خود کم بینی و . . . پیش می آید که برای افراد جامعه بسیار خطر ساز است  و باید از آن پرهیز نمود .

مهم ترین علت ، فطرت و ذات انسانها و آن هم حس کمال جویی و زیبا دوستی آنها ست ولیکن صورت های افراطی آن یعنی مد پرستی نتیجه جهل و نا آگاهی و ضعف ارزش های معنوی و تبلیغات وسیع نظام های سرمایه داری و سود جو و یا آلوده شدن به رذایلی چون خود نمایی ، فخر فروشی به وجود می آید . ( محمد نژاد ـ 1383 ) تبلیغات فریبنده کشورهای غربی جهت تضعیف نظام اعتقادی و ارزش های سایر جوامع بخصوص جوامع اسلامی ، عدم برنامه ریزی مناسب جهت اوقات فراغت و هم نشینی با دوستان ناباب . در دنیای امروز ، اصل بر ارضای غرایز نیست بلکه اصل بر تنوع در ارضای غرایزاست و در این راستا برخی شبکه های ماهواره ای که به شبکه نیوشون معروف است 24 ساعته کارشان تولید و عرضه مدهای جدید است . ( همان منابع )

رواج مد گرایی در کشورهای جهان سوم به دلیل اهداف سیاسی ، جان گرفتن فاشیسم اقتصادی یکی از راههایی که برای رشد و نمو در جهان پی گرفته شد ، بهم ریختن مسیر پاسخگویی به نیازهای مردم و تحمیل مد پرستی و مد جویی به عنوان یک نیاز بود و درکشور ایران و جهان سوم مد گرایی برای اهداف سیاسی بکار برده شد . ( شفیعی ـ 1383 ) عملکرد نا صحیح آموزش های رسمی مدرسه و رسانه های جمعی و اعمال دلالهای بین المللی بازرگانی و احساس خلاء با مد پرستی . عدم پذیرش ، عدم تحلیل صحیح و منطقی و عدم برخورد حساب شده فضا های جدید توسط دیدگاه های نسبتی ( معیار های جدید ابزارهای مختص خود را می طلبد ) لذا نوجوانان و جوانان که با فضای خالی و مستعد برای پذبرش الگو های جهانی که با قدرت و عزم جدی رسانه های غربی مواجه است به سراغ الگو های جهانی و غیر بومی می روند . وجود فیلم هایی هم چون ، هری پاتر که به محض ورود به کشور ما ، به سرعت در سراسر کشور پخش می شود و در دسترس نوجوانان و جوانان قرار می گیرد . برای جوان و نوجوان کرد ، بلوچ ، ترک ، لر، عرب و فارس ما ، هری پاتر پدیده قرن 21 است که تمام آرمان های یک نوجوان را برای یک زندگی متعالی در خود دارد . آن هم با جادو و جادوگری که در فرهنگ ما امری قبیح است در این ماجرا به وضوح می بینیم که این الگو دادنها با تمام مبانی روانشناسی مدرن منطبق است و مبتنی بر کشفیات باطن انسان و روان اوست .ا لگو دهنده راههای نفوذ را دقیقاً می شناسد و به این ترتیب ، بر تمام جهان تأثیر می گذارد این در حالی است که این قدرت تأثیرگذاری در کنار کاهش قدرت مراجع سنتی ما قرار می گیرد ونتیجه  این می شود که گرایش بیش از پیش به سمت مدهای وادراتی است .(جلالی فراهانی ـ 1383)

زمینه های تاریخی بحران هویت به عنوان عامل تسهیل کننده مدگرایی افراطی و شیوه برخورد ما با تمدن غرب در حدود 2000 سال پیش در مقابل پیشرفت های علمی غرب که عمدتاً بردو رویکرد متکی بود : 1ـ طرد ، نفی و انکار 2ـ مرعوب شدن ، خود باختگی و تسلیم و رویکرد که مبتنی بر اخذ و اقتباس آگاهانه از پیشرفت های علمی و صنعتی غرب همراه با حفظ ارزش ها ، اصالتها و فرهنگ و تمدن خود می باشد ، چندان مورد توجه واقع نشد ، که ایرانیان برای پر کردن فاصله طولانی علمی با غرب ، به غرب گرایی و غرب باوری و جدا شدن و دست کشیدن از هویت و فرهنگ خودی خود پرداختند و این باور در اذهان عده ای بوجود آمد که بر قطع پیوند با ریشه های فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی و نفس خویشتن راه چاره نیست . ( زنگنه ـ 1385 )

علل گرایش به مد به ویژه در زنان از رویکرد های مختلفی قابل تبیین است . در دیدگاه روانشناسی نیاز انسانها به خود نمایی و زیبایی زمینه مدگرایی را فراهم می سازد . بر مبنای دیدگاه جامعه شناختی ، مقولاتی چون ا لگو و فرهنگ مصرف ، سبک زندگی ، رهبران مد و بدن آگاهی ، در تبیین گرایش به مد مطرح می شود . بی تردید پدیده مد با طبقه اقتصادی ـ اجتماعی افراد ، نقش رسانه های جمعی ، فرایند جهانی سازی و نظام سرمایه داری مرتبط است . برجستگی مد در هویت بخشی به زنان و پارادوکس توجه به جسم و روح ، زنان را با چالش های هویتی در ابعاد مختلف مواجه می سازد .

شبکه های تلویزیونی ، مطبوعات و پایگاه های فعال اینترنتی ، انواع مدهای جدید را تبلیغ می کنند و از این طریق ، زمینه را برای گرایش خانواده ها و به خصوص جوانان به سوی مدهای نو محیا می سازند . رونق گرفتن تجارت فرا مرزی ، افزایش تولید و خدمات ، افزایش تقاضای مصرف کنندگان ، به وجود آمدن رفاه نسبی در زندگی طبقه متوسط ، انسان ها را به سوی ظاهر آراسته و توجه بیشتر به ظواهر زندگی سوق داد . در عصر ارتباطات و رسانه های برون مرزی ، دنیای بی انتهای تبلیغات ، چرخه تولید و مصرف را چنان گسترش داده است که به دنبال آن خیابان های تهران پر می شود از لباس های زرد ، سبز ، نارنجی و قرمز ، کفش های هری پاتری ، شلوارهای کوتاه ، کرکره ای ، گت ، مانتو های آستین کوتاه ، بلوز های تنگ ، موی تن تنی و تیفوسی ، رنگ مو های فانتزی . علاوه بر زیر ساخت های تاریخی و اجتماعی ، مدگرایی در بین جوانان از یک سری اصول و سازه های روان شناختی نیز تبعیت می کند و با انگیزه ها و نیازهای چندی در ارتباط است .

تنوع طلبی و نوع گرایی : جوانی ، فصل تازه ای درزندگی و سرآغاز ورود انسان به جهان پر شور و رنگارنگ است که غرایز طبیعی در شکل دهی آن ، نقش اصلی را بر عهده دارند . استقلال طلبی ،تنوع دوستی ، هیجان خواهی ، نقد گذشته و نوگرایی از جمله ویژگی های دوران جوانی است که به شد ت ، تمایل به امروزی شدن و نوگرایی به درجات مختلف در هر نوجوان وجود دارد و گواه نیاز وی به شکستن قالب های موجود ، فاصله گرفتن از هنجارهای پیشین و رسیدن به هویتی متمایز از کسانی که پیش از او بوده اند و همچنین گرایش به فاصله گرفتن از والدین است . این نیاز ، زمانی که نمود بیرونی به خود می گیرد و در رفتار جوان منعکس می شود ، به صورت مدگرایی ظاهر می گردد .

مد گرایی و همانند سازی : همانند سازی در مکتب روان تحلیل گری به فرایندی ناهشیار اطلاق می شود که فرد ، طی آن ، ویژگی ها ( نگرش ها و الگو های رفتاری ) ی فرد دیگری را برای خود سر مشق قرار می دهد و با تقلید از نگرش ها و ویژگی رفتاری وی احساس می کند که مقداری از قدرت و کفایت او را نیز بدست آورده است .(4) منبع اصلی همانند سازی در دوران کودکی والدین هستند ؛ زیرا کودک ، اولین و بیشترین برخورد را در زندگی با والدین خود دارد ؛ اما در دوران نوجوانی که فرد از والدینش فاصله می گیرد ، الگوهایی را که با آنها شبیه کرده است ، از دست الگوهای دیگر ، یعنی از طریق همانند سازی های جدید با دیگری ،پر می شود. به اعتقاد روانشناسان ، همین خلاء و احساس ناامنی و ناشی از آن باعث می شود که نوجوان در مسیر خود به راه حل هایی متوسل شود که این راه حل ها از طریق همانند سازی با شخصیت هایی است که الگوی نوجوان قرار می گیرند این شخصیت ها می توانند شخصیت های معرف گذشته ، هنرپیشه سینما ، نوازندگان و آوازخوانان ، و یا گروه های مختلفی مانند "هیپی " ها باشند و فرد ، خود را از نظر ظاهری شبیه آنها ساخته ، در شیوه لباس پوشیدن طرز رفتار با آنها همانند سازی کند . به محض اینکه هنرمند یا ورزشکار لباسی را بپوشد و در صحنه ای ظاهر شود ، جوانان با وی همانند سازی نموده ، سعی می کنند به عنوان مد آن را در جامعه طرح کنند.

رقابت و چشم و هم چشمی با دیگران : انگیزه رقابت و هم چشمی با دیگران ، از دیگر عوامل پیروی از مد در بین جوانان و نوجوانان محسوب می شود . این انگیزه در همه ی افراد وجود دارد و به گونه های مختلف بروز می کند . رقابت اگر در زمینه های مثبت جهت داده شود ، باعث پیشرفت و تکامل معنوی فردی می شود ؛ اما اگر جهت گیری آن به سوی امور مادی و مدپرستی باشد و فرد ، سعی کند از لحاظ ظاهری ( مثلاً در سبک و شیوه ی لباس پوشیدن ) از دیگران عقب نماند ، سرانجام خوبی نخواهد داشت . (5)

مدگرایی و التزام ناشی از دوستی : یکی از عوامل پیروی از مد در بین جوانان و نوجوانان ، ترس و نگرانی از مجازات های خصوصاً غیر رسمی از دوستان است . لذا تحقیر و تمسخر ، پوزخند زدن و متلک گفتن اطرافیان و ترس از آن ، باعث می شود که جوانان و نوجوانان از مدهای رایج پیروی کنند .

5 ـ مدگرایی و جلب توجه دیگران : افرادی هستند که با تعویض و تغییر هر روزه ی لباس و آرایش خود و خریدن لباس های گران قیمت و مد روز ، در صدد جلب توجه ی دیگران بر می آیند . استفاده از لباس های چسبناک و براق و رنگارنگ ، جوراب هایی شبیه تورماهیگیری ، کفش های با پا شنه های  خیلی بلند ، آرایش تندی با رنگ های غیرطبیعی و . . . ( که بیش از همه در بین جوانان و بخصوص در دختران رایج است ) ، باعث جلب توجه دیگران شده ، نگاه هایی را به خود معطوف می دارد .

6 ـ مدگرایی و تشخیص طلبی : برتری جویی و تشخیص طلبی از دیگر عوامل پیدایش مد در بین جوانان است . افرادی که خود را برتر از دیگران و مربوط به قشر مرفه جامعه می دانند ، سعی می کنند این برتری را در گویش ، لباس پوشیدن ، محیط آرایی و سبک آرایش و زیورالات خود نشان دهند و لذا مدهای جدید را مطرح می کنند . توراشتاین ویلن (Veblen Thrstein  ) مد را وسیله ای برای این که افراد ، نشان دهند ثروتمند و با شخصیت و یا دارای اندیشه ای خاص هستند ، می داند ؛ (6)  لذا به محض اینکه مدی در جامعه گسترده شد ، اشراف زادگان و ثروتمندان به سراغ این مد جدید می روند ؛ زیرا مد قدیمی دیگر آنها را از طبقات دیگر جامعه متمایز نمی کند .

 

استعمارو سرمایه داری و ترویج مدگرایی :

آنچه که امروزه به عنوان مد و بصورت افراطی آن در جوامع مختلف رواج می یابد، شکل مذموم و نا پسند آن است که عموماً از سوی کشور های سرمایه داری غربی به سایر کشورها رواج می یابد . هدف از ترویج این نوع از مد، تضعیف ارزش ها ، هنجارها، الگوهای فرهنگی و در ادامه تضعیف اقتصاد، فرهنگ و سلطه سیاسی برسایر جوامع است .( محمد نژاد ـ 1383 ) متأسفانه سود جویان در عرصه های فرهنگی، سیاسی واقتصادی برای رسیدن به این اهداف به دنبال نوجوانان و جوانانی هستند که در عرصه تجلی شکل گیری هویتی منسجم یا از هم پاشیدگی هویتی با مهم ترین جوانب رشد روانی ـ اجتماعی خود ( انتخاب ارزش ها ، باورها و اهداف زندگی ) دست و پنجه نرم می کنند تا شاید در حفظ تعادل میان « وحدت با خود » و «حضور در تجربه باطنی دیگران » به احراز هویت برسند و اگر این تعادل بهم بخورد دچار اختلال یا بحران هویتی می شوند ( زنگنه ـ 1385 )

گرچه استعمار به عنوان یکی از دستاوردهای منفی عملکرد بشر وانحراف از اصول عقلانی  و فضائل اخلاقی در طول تاریخ مطرح می باشد ، اما اهداف و شیوه های آن در دوره های مختلف ، کم و بیش متفاوت بوده است. پس ازدوره رنسانس ، به ویژه مقارن با وقوع انقلاب صنعتی در جهان ، زمانی که نیروی ماشینی جانشین قدرت بازوی انسان شد و در نتیجه ، تولید انبوه کالاهای صنعتی جهان ، وارد بازارهای داخلی بسیاری از کشورها گردید ، استعمارگران در صدد برآمدند تا اولاً ، بازارهای مصرف جدیدی برای محصولات خود به دست آورند و ثانیاً ،  کمبود مواد خام صنایع خود را از طریق دستیابی به منابع و امکانات  بالقوه کشورهای دیگر جبران نمایند. در فرایند جدید ، شکل جدیدی از استعمار پدید آمد که مشخصه مهم آن ، تولید بیشتر برای مصرف بیشتر، با هدف تحصیل سود بیشتر بود. در شرایط جدید، اهداف استعماری از طریق شیوه هایی چون  جنگ و سلطه نظامی و تهدید های سیاسی دیگر کار ساز نبود ، لذا استعمار گران این بار، استعمار فرهنگی را در رأس برنامه های خود قرار دادند ، تا از این طریق ، زمینه را برای سلطه سیاسی و اقتصادی خود فراهم سازند . (7) بدین منظور برنامه های زیر را به اجرا در آوردند :

جلوگیری از رشد آگاهی مردم : از آنجا که مهم ترین عامل نفوذ و موفقیت استعمارگران در طول تاریخ ، جهل و ناآگاهی مردم است ، در دوره جدید نیزاستعمارگران با استفاده از شیوه های مختلف و ابزارهای پیشرفته تلاش نمودند تا از راه مشغول ساختن مردم به کارهای غیر مفید و سرگرمی های غفلت زا آنان را از توجه به مسائل اساسی و منافع اصلی خود باز دارند . برای تحقق این هدف به ساختن فیلم هایی با اهداف و پیام خاص و همین طور گسترش فساد و بی بندوباری و اعتیاد به مواد مخدر و . . . روی آوردند .

برای مثال ، اگر فرهنگی مبتنی بر اصول و عناصر مثبتی همچون ظلم ستیزی ، شجاعت ، قناعت ، عزت نفس ، ساده زیستی ، عفت و پاک دامنی و . . . باشد هرگز با عناصر فرهنگی ای همچون تجمل گرایی و مدپرستی ، اسراف ، تبذیر ، بی بندوباری ، و فحشا و تسلیم در برابر بیگانگان و . . . سازگار نخواهد بود . بنابراین استعمار با تغییر عناصر فرهنگی مثبت و جایگزینی عناصر منفی به تحذیر و استحاله فرهنگ های بومی همت می گمارد .

تحمیل فرهنگ و ارزش های واردادتی : وقتی پایه های فرهنگ بومی جامعه ای ، در اثر تبلیغات گسترده و شیطنت استعمارگران سست شود ، اموری چون خود کم بینی ، احساس حقارت و در نهایت ، خودباختگی فرهنگی پدید می آید ، اموری که در نهایت ، زمینه ساز پذیرش سوغات و عناصر منفی فرهنگ بیگانه را فراهم می آورد .

با پذیرش فرهنگ بیگانه ، طبعاً بازار فروش کالاهای فرهنگی و مصرفی بیگانه در داخل اشباع می شود . بدین سان ، نیروی ابتکار ، خلاقیت و مهم تر از همه هویت فرهنگی کشورها مورد هجوم قرار گرفته ، دچار بحران می شود و اعتماد مردم به ویژه قشر جوان ، نسبت به اصول فرهنگ بومی از بین می رود و زمینه پذیرش فرهنگ بیگانه فراهم می گردد .

استعمار با تبلیغات گسترده خود پذیرش ارزش های فرهنگی بیگانه را تنها راه پیشرفت و سعادت می داند . در چنین شرایطی ،به طور طبیعی ، پای بندی به اصول اخلاقی و باورهای دینی جامعه ، نماد انحطاط و جمود فکری ، و پذیرش فرهنگ بیگانه نشانه پیشرفت تمدن تلقی می شود . وقتی زمینه پیروی از الگوهای جدید در میان قشر جوان فراهم شد ، مدگرایی وتقلید از نوع پوشش و برخی هنجارهای بیگانه رواج پیدا می کند . ترویج این امر ، علاوه بر تشدید روحیه مصرف گرایی و تجمل پرستی ، منجر به تغییر ارزشها و انهدام نظام فکری نسل جوان می شود ، انهدام چیزی که از سرمایه های اصلی هر جامعه ای است .

 

آسیب شناسی مدگرایی جوانان :

مد و مدگرایی پدیده ای است که کما بیش در میان همه اقشار جامعه وجود دارد ، اما در این میان ، جوانان ونوجوانان بیش از دیگران به «مد» اهمیت می دهند و « مدگرا » هستند . امروزه جوانان با گسترش وسایل ارتباط جمعی و فناوریهای جدید رایانه ای ، ارتباطات گسترده ای با جوامع و فرهنگ های گوناگون یافته اند و موقعیت آنها در شناخت و فهم ارزش  ها ، باورها و انتخاب هنجارهای مطلوب ، پیچیده تر و مشکل تر شده است و چه بسا زمینه های موجود ، باعث شده تا جوانان ونوجوانان به رفتارها و هنجارهای متضاد با ارزش های جامعه ی خویش رو آورند. یک روز مانتوهای بلند و روز دیگر مانتوهای کوتاه ، یک روز آرایش موی سر به سبک آلمانی وروز دیگر موهای بلند و اصلاح نشده ، زمانی شلوارهای  با پاچه ی گشاد که روی  زمین کشیده می شود ،و زمانی دیگر ، شلوارهای تنگ و کوتاه ، مد می شوند . اگر از این همه افرادی که عادت کرده اند رفتار و نوع سبک لباسشان را طبق آخرین مد های رایج تنظیم کنند ، بپرسید که به چه علت این کار را کرده اند ، یا مثلا این آرم و کلمه ی روی لباس آنها چه کارکردی دارد ، به سختی بتوا ن پاسخ متقاعد کننده ای شنید ، جز آنکه : « خب ، قشنگه » « برای اینکه مده ! » ، « همه می کنند ! » و . . .

این پاسخ ها گرچه سطحی بنظر می رسند ، اما در یک تحلیل روان شناختی نشان دهنده ی نوعی از « تعلق گروهی » ، « نوجویی » ، « تنوع طلبی » و گرایش جوانان به « امروزی شدن » است و کاملاً یک پدیده ی طبیعی و ناهنجار درجهت ارضای این نیازها محسوب می شود ؛ (8) اما از آنجا که هماره کالای مد شده ، شیوه های رفتاری ، هنجاری و ارزش های خاصی در بین جوانان و نوجوانان رونق و شیوع می یابد و مد ، عاملی می شود برای انتقال هنجار و ارزشی از جامعه ای به جامعه ای دیگر ، بررسی زمینه ها و پیامد های مدگرایی ، یکی از موضاعات مهم در جامعه ی ما محسوب می شود که این نوشتار ، نگاهی است گذرا به همین موضوع . می توان جوانان مدگرا را بر مبنای ، معنای عمل و انگیزه آنان در پیروی از مد به دو دسته مستقل ـ یکی جوانانی که مدگرایی آنان به معنای پیروی از خرده فرهنگ گروههای مطرود و حاشیه ای است و دیگری جوانانی که معنای عمل پیرویشان از مد صرفاً جنبه خود آرایی یا خود نمایی دارد ـ تقسیم کرد ، ارتباط با جنس مخالف یکی از عناصر مهم خرده فرهنگ جوانان مدگرا است و تعلق زیاد به گروه همسالان یکی از مشخصه های دیگر آنان می باشد . شیوه های عمل جوانانی که عضو یا تمایل به عضویت در گروه های مطرود و حاشیه ای دارند درتعارض جدی با هنجارهای استاندار جامعه است .

وقتی بعضی از جوانان به دلیل پوشیدن لباس های غیرمعمول و یا اصلاح و آرایش خاص موی سر و صورت و انجام دادن برخی رفتارهایی که با فرهنگ و رسوم اجتماعی ما همخوانی ندارد مورد اعتراض قرار می گیرند، عمل خود را به عنوان مد و مدگرایی توجیه می کنند.جای شگفتی است که نه تنها برخی افراد به محض شنیدن چنین پاسخی قانع می شوند و از پی گیری موضوع خودداری می کنند، بلکه در مواردی هم مشاهده می شود که عده ای از آنان، بدون توجه به آثار و پیامد این قبیل رفتارها،درصددند که خود نیز از آن شیوه تبعیت کنند. روشن است که این قبیل تقلیدهای کورکورانه درموارد بسیاری، برای فرد و جامعه گرفتاری ها و مشکلات زیاد فرهنگی و اقتصادی ایجاد می کند. به گونه ای که در نتیجه بی توجهی به این مساله، گاهی اساس نظام اعتقادی و کیان نظام اجتماعی جامعه دچار خطر و انحراف می شود و به موازات سست شدن بنیان های اجتماعی، زمینه تسلط فرهنگی و به دنبال آن، تسلط سیاسی استعمارگران فراهم می شود.

مدگرایی ، گرچه ریشه در نیازهای طبیعی جوانان دارد و برخاسته از روحیه ی نوگرایی جوانان است ، اما به لحاظ آنکه مدها و مدل ها نمایانگر علایق و ارزشهای مسلط یک زمان و یک قشرخاص اند و افزون بر آن ، می بینیم که امروزه جوانان ما از مدهایی ( چون : رپ ، هوی ، متال و . . . ) پیروی می کنند و ناخواسته به هنجارهایی رو می آورند که چه بسا با فرهنگ و ارزش های اجتماعی ما در تضاد هست ، پس می توان گفت که مدگرایی در جامعه تا حدود زیادی کارکرد منفی به خود گرفته است و پیامد های آن ، بشدت ، جوانان ما را تحدید می کند ،  لذا بحث از آسیب شناسی مدگرایی ضرورت می یابد .    

 

پیامد های منفی مدگرایی :

با توجه به اینکه بیشتر مدهای رایج در جوانان و نوجوانان بر گرفته از الگوهای بیگانه و غیر خودی است ، می توان گفت که مدگرایی به معنای جدید آن ، نوعی از خود بیگانگی و تقلید از فرهنگ غربی را القا می کند ، تا آنجا که الان بعضی از جوانان از نوک پا تا فرق سرشان غربی است و حتی وقتی نگاه می کنی ، می بینی کلمات یا جملاتی بر روی لباس یا داشبرد ماشین یا آیینه و کمد شخصی یا در ورودی مغازه شان نوشته شده که کمتر ارتباطی با زندگی شخصی یا آرمانها و علایق فردی آنها دارد و گاه حتی معنای آن را نیز به درستی نمی دانند و شاید اگر بدانند ، موجب شگفتی ، خنده یا ناراحتی شان بشود ، عبارتی مثل : « ما پسران شیطانیم » ، « گروه لجن ! » ، « سفید، اما آشغال » ، « گروه سیاهان بو گندو ! » ،« زیبایی کثیف » ، « عشق نشئه » ، « گناه تا مرگ » ، « بوسه بر صندلی الکتریکی » و . . . این ، چیزی است که از مدگرایی یا مدپرستی جوانان امروز ما به چشم می آید ؛ چیزی که شاید بتوان گفت تا حد زیادی ، ناشی از تقلید کورکورانه و غفلت از خویش است ؛  چرا که کلمات و عبارات بالا ، شعارهای آخرین مدهای شخصیت ای است که غربی ها به جوانان جهان تقدیم کرده اند ، در حالی که جوانان امروز ما ، نگاه خاص خودش ، شخصیت خودش و حتی مشکلات خودش را دارد ! تقلید هر روزه ازآخرین مدهای رایج در جهان غرب ، به چه معنا ست ، جز : ازخود بیگانگی ، بحران هویت ، تزلزل شخصیت ، وابستگی اقتصادی ، احساس حقارت و . . . ؟

از همه دردناک تر ، این است که بسیاری از رفتارها و هنجارهایی که امروزه به عنوان مد در جامعه ی ما مطرح است و ازسوی عده ای تبلیغ هم می شود ، با اصول اخلاقی و ارزش های فرهنگی جامعه ی ما به هیچ وجوه همخوانی ندارد . روابط بی قیدوشرط پسر و دختر ، عدم رعایت پوشش اسلامی ، آرایش مو و صورت صرفاً به ، قصد جلب توجه ( مثلاً به سبک جنس مخالف و یا به سبک های بسیار پیچیده و وقت گیر ). آرایش ما به سبک جوانان منحرف غربی ( مثلاً به سبک همجنس گرایان ) ، به کارگیری وسایل تزیینی غیر متعارف ( مثلاً حلقه ی بینی برای دختران و حلقه ی گوش و انگشتر طلا برای پسران ) و . . . همه به نحوی شخصیت جوان مدگرای امروزی را به نمایش می گذارند؛ مدهایی که به اتلاف وقت و انرژی و قابلیت های فکری و سرمایه های مادی جوانان و خانواده می انجامند و شاید بتوان گفت که هیچ سهم و نقشی در نو شدن و امروزی شدن جوان و جامعه ندارند !

 

اسلام و مدگرایی :

حال ، این سوال مطرح است که مدگرایی ، تجدد و امروزی شدن ، تا چه اندازه مطلوب است؟ و نظر اسلام در این زمینه چیست ؟ دریک نگاه کلی، اسلام با همه نوع مد ، مخالف نیست . اسلام ، امروزی شدن و نوگرایی در سبک و شیوه ی لباس پوشیدن را نیز به صورت کلی پذیرفته است . آنچه اسلام با آن مخالف است ، پشت پازدن به ارزش ها ( مثل : پوشش شرعی ، پرهیز از اسراف و . . . ) ، رعایت نکردن اخلاق اجتماعی ، آزادی مطلق در روابط دختر و پسر ، و همانند سازی با بیگانگان است . حال اگر این پدیده های انحرافی در قالب مد به خود جوانان داده شوند و میل فطری « نوگرایی» و نیاز « امروزی شدن » به لجنزار انحرافات سوق یابد . اسلام با آن مخالف است ؟ پس مدهای خوب داریم و مدهای بد ! امروزی شدن نیز همین گونه است . گاه ، امروزی شدن ، رابطه ی انسان را با گذشته اش ( که همان سابقه ی تاریخی و هویت فرهنگی اوست ) ، قطع می کنند و گاه در امتداد دیروز و با  حفظ تعلقات انسان به سنت ها و نوع نگرش های پیشین است .اسلام با این نوع تجدد و امروزی شدن که در راستای ارزش ها و با حفظ اصول و مبانی اعتقادی باشد هیچ گاه مخالف نیست .

به یک بیان ، رسالت اسلام به عنوان یک مکتب کامل الهی ، پاسخ گویی صحیح به تمام خواست های فطری و نیازهای اصیل انسانی است . بر این اساس ، در مجموعه تعالیم اسلامی از جمله درآیات قرآنی به مساله زینت و جمال و زیبایی عنایت خاصی مبذول شده است . هر چند اسلام توصیه به خود آرایی دارد، اما هرگز این امر رامنحصر به زینت ظاهر نمی کند بلکه آراستگی به فضایل معنوی و اخلاقی را که زمینه ساز سعادت و کمال روحی او هستند .مهم تر از آراستگی ظاهر می شمارد . گرچه در مجموعه تعالیم اسلامی به خود آرایی توصیه و تأکید فراوان شده است اما به جهت در امان ماندن از عوارض منفی افراط و تفریط در خود آرایی و مدگرایی ، حدود و چارچوب خاصی نیز برای آن تعیین شده است . به عنوان مثال ، تأکید شده است که وسیله خود آرایی یا محیط آرایی اولاً ، باید حلال باشد و از راه مشروع تهیه شود. ثانیاً ، سبب اسراف در سرمایه ها و استعدادها نباشد . ثالثاً ، از هر گونه شائبه تجمل پرستی و جنبه خودنمایی داشتن بری باشد. رابعاً ، به گونه ای نباشد که زمینه تحریک هواهای نفسانی و امیال جنسی دیگران را فراهم کند . خامساً ، به صورت تقلید کورکورانه از دیگران انجام نگیرد و . . . دریک کلام از بررسی تعالیم اسلامی به دست می آید که اسلام نه تنها خودآرایی را منع نمی کند بلکه به شیوه معقول و منطقی بر آن تأکید می کند . در عین حال ، همیشه و در همه حال ، از افراط و تفریط در هر چیزی منع می کند .(9)

 

مد و روانشناسی :

حس زیبایی یکی از ویژگی های مخصوص انسان است که ریشه در فطرت او دارد و به اقتضای  این امر از دیدن هرگونه زیبایی لذت می برد. بی تردید منشا تمام هنرهای انسانی همین حس است که در هر دوره موجب به وجود آمدن یک سلسله دست آوردهای ارزشمند هنری می شود. بنابراین ، استعداد و درک زیبایی از جمله مواهب به ودیعت نهاده شده در وجود انسان است که به برکت آن، وی قادر است از طریق مطالعه و تامل در ظرافت های زیبای نظام آفرینش، زمینه کمال روحی و معنوی خود را فراهم سازد. خودآرایی و زینت به عنوان بخشی از حس زیبایی، نه تنها آثار بسیاری در روح و روان فرد دارد بلکه موجب تعالی و رشد افراد جامعه نیز می شود. در مقابل، پرهیز از خودآرایی و پریشانی و ژولیدگی چون با خواست فطری انسان در تعارض است، به تدریج اثرات منفی در روان او به جای می گذارد که افسردگی روحی، عدم تعادل روانی و بی توجهی به نعمت ها و سرکوبی علائق طبیعی و.. . از جمله آنهاست .

میان روح و جسم آدمی ، ارتباط تنگا تنگی وجود دارد و این دو ، تأثیر متقابلی بر یکدیگر می گذارند و میان آنها کنش و واکنش های مختلفی شکل می گیرد . نمادها و دگرگونی های مادی و معنوی پیرامون انسان ، بر روح و روان او تأثیر مستقیم دارند و هر اثر پذیری روحی ، پی آمدهای رفتاری ویژه ای دارد .برای مثال ، گاهی انسان از شنیدن نوعی موسیقی و آهنگ به آرامش می رسد و از شنیدن نوعی دیگر از موسیقی ، پرخاش گر می شود .

همچنین رنگ ها به تنهایی یا در کنار دیگر رنگ ها تأثیر ذهنی ویژه ای بر فرد می گذارند . رنگ های گرم و رنگ های سرد ، پیام های روانی متفاوتی را به افراد منتقل می کنند . انواع خط های موجود در طبیعت و چگونگی نمایان شدن آنها در برابر دیدگان بیننده ، معانی قرار دادی غیر مستقیمی را به روان آدمی القا می کنند . همچنین یکی از دلایل عمده ای که تولید کنندگان و طراحان خارجی توانسته اند در سطح جهانی برای خود ، جایی باز کنند و مد آفرینی داشته باشند ، آشنایی آنها با مبانی روان شناختی « تأثیر گذاری » و به کار گیری روش ها و اصول فنی مناسب در کار است ، در حالی که تولید کنندگان داخلی و محدود ، معمولاً به الگو برداری و تقلید از آنها می پردازند و به نحوی مدهای غربی را در جامعه ترویج می کنند .

 

راهکارهای پیشگیری ،جلوگیری و کنترل مد و مدگرایی :

اما در این زمینه ، چه باید کرد ؟ از چه راه هایی می توان این معضل مهم فرهنگی و اجتماعی را حل کرد و جوانان را از پیامد های خطرناک این پدیده شوم استعماری در امان نگه داشت ؟ راه حل های زیر دراین زمینه ارائه شده است .

1 . دادن آگاهی به جوانان: بی تردید شرط اصلی موفقیت در هر کاری، برخورداری از یک سلسله آگاهی ها است . تا فرد به کمک آن بتواند بر ابعاد مختلف مساله موردنظر اشراف پیدا کرده و در هر مورد، اقدامات لازم را به عمل آورد . بر این اساس، اولین و مهم ترین گام در امر مبارزه با مدگرایی افراطی، ارتقای سطح بینش جوانان است; یعنی جوان علاوه بر اطلاع از ماهیت و علل گرایش به مد اولا، باید حد معقول و متعادل آن را با توجه به فرهنگ جامعه

اسلامی بشناسد و ثانیا، اهداف فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی دشمن در زمینه ترویج مدگرایی را به خوبی تشخیص دهد . ثالثا، ابزار شگردها و شیوه های گوناگونی را که دشمن در پیشبرد اهداف خویش از آن ها استفاده می کند مورد شناسایی قرار دهد . تنها در این صورت است که جوان نه تنها تحت تاثیر تبلیغات دشمنان قرار نمی گیرد بلکه روز به روز در مسیر رشد و تعالی معنوی و ارزش های اجتماعی قرار گرفته و از به وجود آمدن زمینه نفوذ فرهنگی و اعتقادی  آن ها جلوگیری به عمل می آورد .

 2 . تقویت ایمان و ترویج ارزش های معنوی: در طول تاریخ، هیچ عاملی مهم تر از تقویت ایمان و باورهای اعتقادی و رشد ارزش های معنوی مانع پیشبرد اهداف استعماری نبوده است از این رو ، استعمار همواره تلاش می کند تا از طریق تضعیف اصول اعتقادی و ارزش های اجتماعی قشر جوان و بی اعتنا ساختن آنان به ارزش های معنوی زمینه اجرای اهداف موردنظر خود را فراهم سازد . در چنین شرایطی، هیچ کاری به اندازه تقویت باورها، ارزش ها و هنجارهای اجتماعی و دینی و پرورش ایمان مؤثر نیست . تقویت باورهای دینی و ارزش های اجتماعی و پی ریزی بینش صحیح در زمینه ارزش های دینی و رعایت آن ها، همچون سنگری مستحکم، مردم و به ویژه نسل جوان را در برابر هجوم همه جانبه فرهنگی دشمنان در امان نگه می دارد . بنابراین، مسئولان فرهنگی و فرهیختگان

جامعه موظف به واکسینه کردن مردم و به ویژه جوانان در این زمینه هستند.

3 . پاسخ به نیازهای نسل جوان: قشر جوان جامعه، علاوه بر نیازهای زیستی مشترکی که با سایر اقشار جامعه دارد، از یک سلسله نیازهای روانی و عاطفی ویژه ای نیز برخوردار است که عدم ارضای آن، مسائل و مشکلات زیادی را برای جامعه به بار می آورد . از جمله پیامدهای عدم تامین نیازهای روحی و روانی جوانان، پیدایش خلا فکری و فرهنگی است که زمینه ساز نفوذ عناصر فرهنگی بیگانه و هجوم فکری و تبلیغی فرهنگ های بیگانه است . به عنوان مثال، الگوطلبی یکی از ویژگی های مهم دوره جوانی و نوجوانی است; یعنی جوان در مسیر کسب کمال به طور طبیعی مایل است از طریق تاسی به منش و رفتار افرادی کهآنان را مظهر کمالات می داند خود را به فضایل و ارزش های اخلاقی آراسته سازد . روشن است که اگر جوان به الگوی مناسبی در جامعه خود، دست نیابد، به الگوها و ارزش هایی که بیگانگان با استفاده از ابزارهای تبلیغی به تمجید از آن ها می پردازند گرایش پیدا می کند .

بنابراین، ضرورت دارد که در محیط زندگی جوان الگوهای مناسبی که با فرهنگ و ارزش های پذیرفته شده جامعه سازگاری دارند وجود داشته باشد، تا این نیاز اصیل انسانی به صورت شایسته با توجه به مبانی اعتقادی و ارزشی او تأمین شود و زمینه هرگونه کشش به سوی الگوها ی تحمیلی و در عین حال ، زیان بار از بین برود . بر همین اساس، اگر به سایر نیازهای زیستی، ذهنی، عاطفی، اعتقادی و فرهنگی جوان پاسخ مناسبی داده نشود جوانان به دنبال ارضای کاذب نیازهای خود رفته و الگوهای نادرست را ملاک عمل خویش قرار می دهند .اصل آن که، متولیان امور مربوط به جوانان و امور فرهنگی موظفند که نیازها و خواسته های قشر جوان را بشناسند، آن گاه با دقت کامل برای تامین صحیح و به موقع نیازهای او برنامه ریزی کنند . این کار هم موجبات رشد و تعالی جوان را فراهم می سازد و هم مؤثرترین راه نفوذ فرهنگ بیگانه را مسدود می سازد . البته، خود جوانان نیزدر این زمینه مسئولیت خطیری به عهده دارند . که نباید به بهانه کوتاهی برخی مسئولین نهادهای فرهنگی جامعه از آن سر باز زنند.

ـ ابداع مدهاي جديد با حفظ اصول اسلامي و فرهنگ ديني، عملي و ارائة زيبايي‌هاي پنهان در مقوله‌هاي اسلامي و ملي و ديني‌مان به جوانان و نوجوانان.

ـ ترويج الگوهاي خوب در جامعه بجاي برخوردهاي خشك و افراطي.

ـ پركردن خلاء فرهنگي جامعه سنتي‌مان با حفظ اصول و طرح زيبايي‌هاي ایرانی-اسلامی.

ـ با توجه به كاهش اقتدار مراجع سنتي و مستولي شدن مراجع مدرن (رسانه‌ها، موسيقي و رسانه‌ها و ...) بر زندگي جوانان؛ مدگرايي يك خطر در زندگي انسان معاصر و انسان تبديل شده و مراجع جامعه يا همان نيروهاي فكري تأثير گذار، مي‌بايست ضمن پذيرش معيارها، عوامل و ابزار زندگي معاصر و فضاهاي جديد از آنها در جهت ترويج و تبليغ مباني مورد تأييد نظام ارزشي جامعه استفاده كنند. در نتيجة اين اقدام، نوجوان و جوان جامعه به جاي تأسي از الگوهاي غربي و جهاني، به الگوهاي خودي و مطابق ارزش‌هاي جامعه اسلامي تكيه خواهد كرد؛

ـ تلاش خانواده براي تربيت و پرورش نوجوانان و جوانان، كوششي براي بالا بردن سطح آگاهي خود و نظارت صحيح بر اوقات فراغت و معاشرت فرزندان.

ـ آگاه سازي و آموزش استفاده صحيح از وسايل ارتباطي (ويدئو، ماهواره، كامپيوتر، اينترنت و ...) توسط رسانه‌هاي جمعي كه خود نيز يكي از مهم‌ترين كانالهاي رواج انواع مدهاي غربي هستند؛

ـ تحول در آموزش و پرورش و درك شرايط موجود جامعه و اهميت به خواستها و نيازهاي قشر نوجوان، فرهنگ سازي درست و شناساندن هويت اجتماعي به نوجوانان و جوانان.

ـ سازمانهاي متولي فرهنگ جامعه از قبيل وزارت ارشاد، صدا و سيما، سازمان تبليغات اسلامي و ... در برخورد با مدهاي وارداتي به صورت منطقی عمل كرده و آنهايي را كه با فرهنگ جامعه سازگاري دارند را پالايش نموده و براي مصرف جوانان آماده نمايند. با احترام به آزاديها، تأمين نيازها و ايجاد فضايي توأم با امنيت و آرامش مي‌توانند از تبعات منفي اين بحران اجتماعي جلوگيري و از تبعات مثبت آن سودجويند.

ـ فرهنگ‌سازي و بالا بردن آگاهي عموم و به ويژه جوانان از طريق بحث و نقد پيرامون مدهاي وارداتي و تأثيراتي كه بر فرهنگ و ارزش‌ها و اعتقادات جامعه و آموزش تفكر چند بعدي در اين زمينه از راهكارهايي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. (محمد نژاد ـ1383) ـ لباس‌ها براساس اعتقادات و فرهنگ ملي كشور طراحي شود، طراحي لباس نيازمند حمايت دولت است.

بايد توجه داشت كه طراحان داخلي لباس‌هاي جوانان را طراحي نمي‌كنند و اصلاً چيزي به عنوان طراحي لباس در كشور وجود ندارد، ايرانيان در كپي‌برداري مهارت داشته زنان در گرايش به مد پيشرو بوده و صنف پوشاك نظارتي بر طراحي لباس ندارد. (جوان ـ 1383)

توسعه امکانات تفریحی ، علمی ، آموزشی و پرهیز از تهاجم به هویت و شخصیت جوانان ، تولید مد بومی و ایجاد انجمن ها و سازمان های اجتماعی و سیاسی متناسب با شرایط و نیازهای نسل جوان می تواند راهگشای این مشکل اجتماعی باشد .

برخی ، مدگرایی را نشانه تمدن و گروهی ، آن را دلیل بی هویتی فرد می دانند . حال آنکه با میانه روی دراین امر و در نظر داشتن فرهنگ و باورهای سرزمین خود ، می توان از مدگرایی سود جست و نگرانی خویش را از رواج مدگرایی بر طرف ساخت .

فرهنگ خودی ، اصلی ترین ضابطه ی مدگرایی و امروزی شدن است . فرهنگ و ارزش های اجتماعی از اساسی ترین عناصر یک نظام اجتماعی هستند که پایه ی ارزیابی ما را از پدیده های اطراف ما تشکیل می دهند و در واقع ، رفتار ما را نسبت به آن تنظیم می کنند . بنابراین ، در پذیرش یا عدم پذیرش الگو ها و مدهایی که درجامعه رواج می یابند ، ابتدا باید رابطه آنها را با نظام ارزشی حاکم بر جامعه و اصول و مبانی مورد قبول آن مردم ، مورد ارزیابی قرار داد و میزان هم گرایی یا واگرایی آنها را از یکدیگر سنجید . به عنوان نمونه ، مدهای لباس ، اگر در عین جذابیت و امروزی بودن بر خواسته از فرهنگ خودی باشند و با اصول و مبانی اعتقادی و اخلاقی جامعه ما تعارض نداشته باشند ، نشانه خلاقیت و نوآوری جوانان ما بوده ، هویت فرهنگی آنها را به نمایش می گذارند . بنابراین ، باید تدابیری سنجیده شود تا مدها و مدل ها ، هم نیاز به تنوع طلبی و نوع جویی و میل به امروزی شدن جوانان را تأمین کنند و هم جوانان ما از پیامدهای منفی مدگرایی ، در امان بمانند . (11)

نتیجه گیری :

مدگرايي بدون تفكر و منطق اشتباه است و مدگرايي احساسي و لجام گسيخته، هويت ما را از بين مي برد. جامعه ایرانی جامعه ای مدگرا می باشد . که گاهی آنچنان دچار افراط در این زمینه می شود و جوانی که در این عرصه پا می گذارد به نوعی خود فراموشی فرهنگی و اصالتی می رسد. در جامعه ما نمي توان مد را كنترل كرد، اما مي توان با آموزش هاي علمي و رفتاري به جوانان ياد داد كه اين نوع مدگرايي، خود باختگي است. جوانان ما بايد با هويت ديني وملي كشورشان آشنا شوند. اين آموزش بايد از مدرسه و كتب درسي آغاز شود و با رسانه هاي جمعي ادامه پيدا كند.در حالي كه در كتابهاي درسي ما، هيچ صحبتي از هويت ملي و ديني ما نيست و اين آموزش ها كمكي به خود اتكايي جوانان نمي كند. پیروی از الگو ها و موهای غربی و پوشیدن لباس های با آرم خارجی یا تقلید ازمدل موی و ترقی گردد.سر فلان فوتبالیست ، نمی تواند به ما شخصیت اعطا کند و موجب پیشرفت عوامل اصلی موفقیت در تمامی زمینه ها ، خود باوری ( اعتماد به نفس ) و پایبندی به اصول اعتقادی و ارزش های اخلاقی است . تا زمانی که علم و دانش در وجود شخص  شکوفا نگردد و زیر ساخت های شخصیت مبتنی بر الگوهای فرهنگ اصیل این مرز و بوم ، شکل نگیرد ، آرایش ظاهر و تقلید از مدها و الگوهای دیگران ، جزبحران هویت و دور شدن از اصالت های خویشتن ، نتیجه ای در بر نخواهد داشت . پس باید یک بار دیگردر رفتارمان تجدید نظر کنیم و اصالت های فرهنگی مان را در پرتو جذابیت های دروغین فرهنگ بیگانه از دست ندهیم . همان گونه که میل به امروزی شدن و مدگرایی ( که از ویژگی های دوران جوانی است ) ، ناخواسته ما را به پیروی از الگوهای بیگانه می کشاند ، غرور و احراز هویت نیز به همین دوره ی سنی اختصاص دارد چه خوب است غرور ملی و غیرت دینی را در خویش تقویت کنیم و میل به امروزی شدن و مدگرایی را با الهام گرفتن ازآموزه های تمدن ساز اسلام و فرهنگ غنی اسلامی ـ ایرانی خویش و متناسب با هویت فرهنگی خود ، به فعلیت برسانیم .

 

منابع :

- 1384 ، مد و مدگرایی : وقتی که جک ها و رزها می روند ، نشریه معیار : چهاردهم - خرداد هشتاد و چهار (14/03/84 )

ـ ، محمد نژاد ع ، 1383 ؛ مدگرایی ، نشریه نسیم البرز : پانزدهم تیر هشتاد و سه (15/04/83 )

ـ ، جلالی فراهانی ا ، 1383 ، گریز از زندگی یکنواخت ، آنگاه که مدگرایی فراتراز لمینیزم باشد ، نشریه ایران : بیست و نهم شهریور هشتاد و سه 

ـ ، شفیعی ل ، 1383 ؛ جنون مدگرایی ، نشریه کیهان : سیزدهم دیماه هشتاد و سه  ( 13/10/83)

ـ ، زنگنه ، 1385 ؛

1ـ درآمدی بر تئوری ها و مدل های تغییرات اجتماعی ، احمد رضا غروی زاد ، تهران ؛ جهاد دانشگاهی ، 1374 ، ص ، 196

 2ـ لغت نامه ، علی اکبر دهخدا ، ج ، 12 ، ص ، 18115

3ـ برای مطالعه بیشتر ر. ک به : در آمدی بر مکاتب و اندیشه های معاصر فرهنگ واژه ها ، عبدالرسول بیات و همکاران ، موسسه اندیشه و فرهنگ دینی ، 1381

4ـ  زمینه  ی روانشناسی ، ریتا اتکینسون ، ترجمه : محمد تقی براهنی و همکاران ، ج1 ، تهران : رشد ، 1375 ،ص ، 158

5 ـ برای مطالعه بیشتر ، ر، ک به : اناتومی جامعه ، فرامرز رفیع پور، تهران : شرکت سهامی انتشار ، 1378 ، بخش 7 و 8

6-Veblen thorstein (1911) . the theory of the leisure class . newyork. P73

7ـ داریوش آشوری ، دانش نامه سیاسی ، ص ، 26

8 ـ روانشناسی رشد ، وندر زندن ، ترجمه حمزه گنجی ، انتشارات بعثت 1376 . بخش سوم

9 ـ جهت اطلاع بیشتر رجوع کنید به : آیین بهزیستی اسلام ، ج 2 و 4 مراجعه فرمایید ـ 1383 ، « مدگرایی » معضل امروز خانواده ها ، نشریه جوان : ششم مرداد هشتاد و سه

10 ـ انتشار سه نشریه ویژه مد در ایران ( که هم زمان به مباحث نظری و نمونه های ایرانی مد می پردازند ) ، شاید بتوان گام نخست در این زمینه : ماهنامه طرح و مد ( ویژه لباس ، محیط و تزیینات ) ، ماهنامه لوتوس ( ویژه مدهای ایرانی لباس ) وماهنامه آرایه ( ویژه محیط آرایی و تزیینات داخلی ) . ( حدیث زندگی )

11-آسیب شناسی مد ومدگرایی، فاطمه جمالی .

 

جعفر محمدی

منبع

اخبار تکنولوژی - اسکریپت - گنج یاب - فلزیاب - انجمن تخصصی وبمستران - دانلود موزیک - جستجوگر فارسی - فلزیاب گنج یاب - اسکریپت فارسی - دانلود اسکریپت - قالب وردپرس - افزونه وردپرس - تبلیغ در اینترنت - امید صمدبین